Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Sahroi Kabir

    General matnni heç kim töğridan-töğri özgartirmaydi. Har özgarişda ikki kişi körinadi: kim yozgan (SI modeli yoki inson) va kim tekşirib tasdiqlagan.

    Hozirgi matn kimniki

    Claude Opus 5.5SI 100%
    1. General matn · 2026-yil 23-oktabr
      Yozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Сахара→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 136

      Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi

      + Sahroi Kabir (arabça «Katta çöl»; Yevropa tillarida Sahara) — [[m:4|Afrika]] qit'asining şimoliy qismini egallagan, Yer yuzidagi eng katta issiq (tropik) çöl. Undan katta çöllar faqat qutbiy hududlarda — Antarktidada va …

      + ## Nomi

      + Inglizça Vikipediyaga köra, «Sahara» nomi arabça «sahro» — «çöl» sözining köplik şakli «sahoro»dan kelib çiqqan. Rusça Vikipediya bu nom eramizning 1-asridan beri tilga olinişini, ayrim manbalar esa uni qadimgi arabça «q…

      + ## Maydoni va çegaralari

      + ÖzME'ga köra, Sahroi Kabirning maydoni 7 million km²dan ortiq bölib, Afrika hududining taxminan törtdan bir qismini taşkil qiladi; ğarbdan şarqqa 5700 km, şimoldan janubga 2000 km gaça çözilgan. Keyingi baholar yuqoriroq…

      + Çöl hududida [[m:472|Jazoir]], [[m:322|Misr]], [[m:306|Liviya]], [[m:318|Mavritaniya]], [[m:313|Mali]], [[m:333|Niger]], [[m:238|Çad]], [[m:375|Sudan]] davlatlarining katta qismi, [[m:316|Marokaş]] va [[m:629|Tunis]]ning…

      + ## Relyefi va geologiyasi

      + ÖzME ma'lumotiga köra, hududning köp qismi balandligi 200–500 metr bölgan tekisliklardan iborat. Sirtining aksariyat qismini toşloq platolar (hamada), mayda toşli tekisliklar (reg, serir) va şörxoklar egallaydi; qumli çö…

      + Markaziy qismda vulqon kelib çiqişli ikki toğlik bor: Ahaggar (eng baland nuqtasi — Taxat, 3003 m) va Tibesti. Tibestidagi Emi-Kussi vulqoni (3415 m) butun çölning eng baland nuqtasi hisoblanadi. Şimoli-şarqda esa dengiz…

      + Geologik jihatdan Sahroi Kabir qadimgi Afrika platformasining şimoli-ğarbiy qismida joylaşgan. Ayrim joylarda kembriygaça davrga oid kristall zamin yer yuziga çiqib turadi, boşqa joylarda u keyingi dengiz yotqiziqlari os…

      + ## Iqlimi va suvlari

      + Çölning katta qismida tropik quruq iqlim hukmron, şimoliy çekkasida u subtropik iqlimga ötadi. Yil böyi asosan şimoli-şarqiy passat şamollari esadi. ÖzME'ga köra, tekisliklarda yillik yoğin 50 mm ga yetmaydi, çekka hudud…

      + Inglizça Vikipediyaga köra, Sahroi Kabir bir neça yuz ming yil davomida Yer öqining tebranişi bilan boğliq taxminan 20 ming yillik tsikl asosida goh çölga, goh ötloqli savannaga aylanib turgan.

      + Doimiy oqadigan daryolar kam; çölni kesib ötuvçi eng yirik daryo — Nil. Biroq Sahroi Kabir yer osti suvlariga boy bölib, buloq va quduqlar atrofida vohalar paydo bölgan.

      + ## Ösimlik va hayvonot dunyosi

      + ÖzME'ga köra, çölda yuksak ösimliklarning 1200 ga yaqin turi uçraydi; ularning aksariyati qurğoqçilikka çidamli ötlar va butalardir, yomğirdan keyin qisqa umrli efemerlar köpayadi. Şimolda Örta Yer dengizi florasiga xos …

      + ## Aholisi va xöjaligi

      + Sahroi Kabir — Yer yuzidagi eng siyrak aholili hududlardan biri. Aholi asosan vohalarda hamda Nil va Niger vodiylarida yaşaydi. Mahalliy xalqlar azaldan köçmançi çorvaçilik (qöy, eçki, tuya), vohalarda dehqonçilik va xur…

    2. Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabr
      Yozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 7-jild, 245–246-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 89

      Sabab: SI yuklaşi (formasiz)