Saisiyat

Saisiyat (ba'zan Saisiat deb ham yoziladi) — Tayvanning tub xalqlaridan biri saysiyatlarning tili. U avstronez oilasiga mansub formoz tillaridan biri hisoblanadi. Unda taxminan 4750 kişi sözlaşadi.

Saisiyat avstronez oilasiga kiruvçi formoz tillaridan biridir. Yöqolib ketgan formoz tili — kulon tili saisiyat tiliga yaqin. Biroq tayvanlik tilşunos Pol Jen-kuey Li uni alohida til deb hisoblaydi.

Saisiyat tili tarqalgan hudud kiçik. U mamlakatning şimoli-ğarbida, toğlarda, xakka xitoylari va atayal xalqi hududlari oraliğida joylaşgan (Sinçju okrugidagi Vufen; Miaoli okrugidagi Nançuan va Şitan).

Ikkita asosiy şevasi bor: Ta'ai (şimoliy saisiyat) va Tungxo (janubiy saisiyat). Ta'ai şevasi Sinçjuda, Tungxo şevasi Miaolida tarqalgan.

Bugungi kunda mingga yaqin saysiyat öz tilidan foydalanmaydi. Köp yoşlar örniga xakka yoki atayal tilidan foydalanadi, saisiyat tilida gapiradigan bolalar esa kam. Xakka, atayal va saisiyat tilida sözlaşuvçilar taxminan aralaş yaşaydi. Köp saysiyatlar saisiyat, xakka, atayal, mandarin va ba'zan minnan tillarida gaplaşa oladi. Sözlaşuvçilar soni nisbatan köp bölsa-da, til xavf ostida deb baholanadi.

Imloda quyidagi belgilar işlatiladi: a — [ä], ae — [æ], b — [β], e — [ə], ng — [ŋ], oe — [œ], s — [s/θ], S — [ʃ], y — [j], z — [z/ð], ʼ — [ʔ]. Çöziq unlilar aa/aː — [aː], ee/eː — [əː], ii/iː — [iː] şaklida yoziladi. Undoş /ɭ/ — retrofleks lateral yaqinlaşuvçi, /ʃ/ esa palato-alveolyar frikativ undoş.

Tilning luğat tarkibiga taşqi ta'sirlar öz izini qoldirgan: yapon tilining ta'siri Tayvanning Yaponiya tomonidan bosib olinişi bilan, mandarin tilining ta'siri esa Tayvan hukumatining ilgari bu tilni rağbatlantirgani bilan boğlanadi. Xakka tilining ta'siri ham bor. U şevalarga qarab keskin farq qiladi: ajralib qolgan şevalarda xakka ta'siri deyarli yöq, kamroq ajralib qolganlarida esa kuçli.

Saisiyat kuçli darajada ega-boşlovçi (SVO) til, ammo fe'l boşlovçi qurilmalarga ham yöl qöyadi. U akkuzativ tilga aylanib bormoqda, biroq bölinuvçi ergativlikning köp belgilari saqlanib qolgan (Hsieh & Huang 2006). SVO qurilmalariga yöl qöyadigan boşqa formoz tillari faqat pazex va thao tillaridir. Kelişik belgilaş tizimi şaxs otlari bilan turdoş otlarni farqlaydi. Olmoş tizimi murakkab. Fe'llarda turli old qöşimçalar mavjud va fe'llar bir neça yöl bilan otlaştirilişi mumkin.