Saxalin viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Saxalin viloyati — Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat, mamlakatning eng şarqiy hududlaridan biri. Ma'muriy markazi — Yujno-Saxalinsk şahri. ÖzME'ga köra, viloyat 1932-yil 20-oktabrda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u Rossiyaning butunlay orollarda joylaşgan yagona subyekti hisoblanadi.1
Geografiyasi
13Viloyat Saxalin oroli, Kuril orollari hamda kiçikroq Moneron va Tyuleniy orollaridan tarkib topgan; ularni Oxota va Yapon dengizlari örab turadi. ÖzME'ga köra, maydoni 87,1 ming km². Rusça Vikipediyaga köra, viloyat dengiz orqali Kamçatka va Xabarovsk ölkalari hamda Yaponiya (Xokkaydo prefekturasi) bilan çegaradoş. Kuril orollarining janubiy qismiga Yaponiya da'vo qiladi.
Hududning asosiy qismini egallagan Saxalin orolida Aniva va Terpeniye qöltiqlari, Şmidt, Terpeniye, Tonino-Aniva va Krilon yarim orollari bor. Ğarbiy soxil böylab Ğarbiy Saxalin toğlari (eng baland nuqtasi — Onar toği, 1330 m) ötadi, şarqda esa Şarqiy Saxalin toğlari joylaşgan; ularning eng baland çöqqisi — Lopatin toği (1609 m). Orolning şimolida ham toğlar bor.
ÖzME'ga köra, iqlimi mö'tadil, mussonli. Yanvarning örtaça harorati janubda −6°, şimolda −24° gaça tuşadi, avgustda esa janubda 19°, şimolda 10° atrofida böladi. Toğlarda yiliga 1200 mm gaça, tekisliklarda 600 mm gaça yoğin yoğadi. Eng katta daryolari — Tim va Poronay; köl va botqoqliklar köp.
Tabiati
13Toğ yonbağirlarida qoraqarağay, oqqarağay, toş qayin, kedr va tilogoç örmonlari ösadi; janubi-ğarbda liana çirmaşgan keng bargli örmonlar (aktinidiya, limonnik, yovvoyi uzum) uçraydi. Hayvonot dunyosida ayiq, tulki, rosomaxa, Sibir suvsari, olmaxon, burunduq va şimol buğusi yaşaydi. Qirğoqlarda dengiz quşlari, dengizda sivuç va dengiz muşugi, daryolarda losos baliqlari bor. Viloyatda Poronay qöriqxonasi taşkil etilgan.
Aholisi
13ÖzME 2002-yilda viloyat aholisini 546,5 ming kişi deb körsatgan. Rusça Vikipediyaga köra, keyingi yillarda aholi sezilarli kamaygan: 2010-yilgi röyxatda 498 ming kişi qayd etilgan, Rosstat ma'lumotiga köra 2025-yilda esa 457 597 kişi yaşagan. Aholi zinçligi — 1 km² ga taxminan 5 kişi. Aholining köpçiligi ruslar; ulardan taşqari koreyslar, ukrainlar, belaruslar, tatarlar, mordvalar hamda şimolning tub xalqlari — nivxlar, oroçlar, evenklar yaşaydi. Rusça Vikipediyaga köra, eng yirik şaharlar — Yujno-Saxalinsk, Korsakov, Xolmsk va Oxa.
Xöjaligi
13Rusça Vikipediya viloyatni Uzoq Şarqning yetakçi neft qazib çiqaruvçi hududlaridan biri deb ta'riflaydi. ÖzME'ga köra, sanoatning asosiy tarmoği — baliq va dengiz hayvonlarini ovlaş hamda dengiz mahsulotlarini qayta işlaş. Şuningdek, örmon va yoğoçsozlik, sellyuloza-qoğoz, yengil, oziq-ovqat va quriliş materiallari sanoati korxonalari işlaydi; neft, gaz va toşkömir qazib olinadi. Yirik sanoat markazlari qatorida Korsakov, Nevelsk, Xolmsk, Oxa, Uglegorsk va Şaxtyorsk bor.
Qişloq xöjaligida kartoşka, sabzavot va yem-xaşak ekinlari yetiştiriladi; göşt-sut çorvaçiligi, parrandaçilik va möynali hayvonlar boqiş, şimolda buğuçilik rivojlangan. Korsakov, Xolmsk, Nevelsk, Uglegorsk va Poronaysk — viloyatning asosiy dengiz portlari. ÖzME'ga köra, 2002-yilda temir yöllar uzunligi 957 km ni taşkil etgan.
Madaniyati
13ÖzME'ga köra, viloyatda pedagogika instituti, drama teatri, filarmoniya va ölkaşunoslik muzeyi faoliyat yuritgan. Sinegorsk mineral suvi va Kunaşir orolidagi Goryaçiy Plyaj kurortlari maşhur.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Saxalin viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4091 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASaxalin viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4091
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4091
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Сахалинская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 233–234-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 233–234-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.