Sayram
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sayram — Sayram-Su daryosi böyida joylaşgan aholi punkti, örta asrlarda Isfijab nomi bilan tanilgan qadimiy şahar örni. Manbalarda uning maqomi turliça berilgan: özbekça maqolada Sayram tumanidagi qişloq, rusça maqolada 2014-yilda Şymkent şahri tarkibiga kirgan sobiq qişloq, inglizça maqolada esa 2018-yildan Şymkent tarkibidagi qişloq deyilgan.
Tarixi
13Sayram tarixda Isfijab, Örungkent, Yettikent, Madinat ulbayzo (Oq şahar) nomlari bilan qayd etilgan. Inglizça maqolada şaharning 3000 yilligi 1999-yilda nişonlangani aytiladi; rusça maqolada esa arxeologlar hozirça 9-asrdan oldingi madaniy qatlamlarni topa olmagani yoziladi. Xitoy sayyohi Syuan Szan Isfijabni tilga olgan (özbekça maqolada 7-asr, rusça maqolada 629-yil). Islomdan oldin aholi buddizm, zarduştiylik va xristianlikka e'tiqod qilgan.
Somoniylar amiri Nuh ibn Asad 840-yilda şahar atrofiga devor qurdirgan (özbekça va inglizça maqolalar); rusça maqolaga köra Isfijab 893-yilda Somoniylar davlatiga qöşilgan. Keyin şahar Qoraxoniylar qöl ostida bölgan (rusça maqolada 990-yil, inglizçada 980-yil). 1220-yilda möğullar bosib olgan, 1223-yilda Çingizxon bu yerda öğillarini kutgan. 14-asr ikkinçi yarmida Sayram Amir Temur davlati tarkibiga kirgan, Temur uni nabirasi Mirzo Uluğbekka bergan.
Muhammad Şayboniy Sayramni 1503-yilda egallagan. Qozoq xoni Qosimxon qöl ostiga ötişi sanasi manbalarda turliça: 1510 (özbekça), 1512 (inglizça), 1513 (rusça). Junğorlar şaharni 1680-yillarda bosib olib, hunarmandlarni öz yurtiga haydab ketgan (özbekça maqolada 1683-yil, rusça maqolada 1682–1684). Keyinçalik Sayram Qöqon xonligi tarkibida bölgan (rusça maqolaga köra 1809–1864), 1864-yilda Rossiya imperiyasiga qöşilgan. Çimkent şaharining ösişi bilan Sayram şahar vazifalarini yöqotgan.
Geografiyasi
13Sayram Sayram-Su daryosi böyida, Şymkentning şarqida joylaşgan. Örta asrlarda şahar Oris daryosi qirğoqlarida bölgan, Sayram-Su unga quyilgan.
Aholisi
13Özbekça maqolaga köra aholi soni 40 mingdan ortiq, aholining 95 %dan köproği özbeklar. Inglizça maqolada 2009-yil röyxatida 30 887, 1999-yilda 25 408 kişi körsatilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Sayramda 7 ta maktab, gimnaziya va internat bor (özbekça maqola); rusça maqolada 10 ta umumiy örta maktab, litsey, maxsus maktab va 2 kollej sanalgan. 2003-yildan Viloyat özbek drama teatri faoliyat yuritadi, ölkaşunoslik muzeyida örta asrlarga oid eksponatlar bor, özbek tilida «Bolajon» bolalar gazetasi çiqadi.
Sayram Xoja Ahmad Yassaviy tuğilgan joy hisoblanadi; uning otasi Ibrohim ota va onasi Qoraşaş ona şu yerda dafn etilgan. Yodgorliklar orasida Abdulaziz bobo maqbarasi, Qorasoç maqbarasi, Qozi Bayzovo maqbarasi, Mirali bobo maqbarasi, jome masjidi qoldiqlari va uzunligi 3 km dan ortiq yer osti yöli bor. Inglizça maqolada Sayram loy ğiştli me'morçiligi va sovet davri binolari yöqligi bilan ajralib turişi qayd etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sayram // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/721 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASayram. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/721
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/721
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q574555wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q401543wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.