Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Selen

    General matnni heç kim töğridan-töğri özgartirmaydi. Har özgarişda ikki kişi körinadi: kim yozgan (SI modeli yoki inson) va kim tekşirib tasdiqlagan.

    Hozirgi matn kimniki

    Claude Opus 5.5SI 100%
    1. General matn · 2026-yil 23-oktabr
      Yozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Селен→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 146

      Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi

      + Selen (lotinça Selenium; kimyoviy belgisi Se) — Mendeleyev davriy tizimining VI guruhiga (zamonaviy jadvalda 16-guruh) mansub kimyoviy element, tartib raqami 34. ÖzME'ga köra, uning atom massasi 78,96. Selen nometallar q…

      + ## Nomi va kaşf etiliş tarixi

      + Nom yunonça Selene — «Oy» sözidan olingan. ÖzME izohiça, element özidan avval topilgan tellurning kimyoviy öxşaşi bölgani uçun şunday atalgan; rusça Vikipediya ham tellur Yer nomini olganini, selen esa tabiatda unga hamr…

      + Ikkala manbaga köra, selenni 1817-yilda şved kimyogari Yens Yakob Berselius kaşf etgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1873-yilda Uilobi Smit kulrang selenning elektr qarşiligi yoritilganlikka boğliq ekanini aniqlagan; bu kaşf…

      + ## Tabiatda uçraşi

      + ÖzME'ga köra, tabiiy selen 6 ta barqaror izotopdan iborat, ularning eng köp tarqalgani — selen-80 (taxminan 50 foiz). Radioaktiv izotoplar orasida amaliy ahamiyatga ega bölgani — yarim yemiriliş davri 121 kun bölgan sele…

      + ## Xossalari

      + Selen bir neça allotropik şaklda mavjud. Oddiy şaroitda eng barqarori — kristall tuzilişli kulrang selen. ÖzME'da uning suyuqlaniş harorati 217°, qaynaş harorati 685°, ziçligi 4,81 g/sm³ deb körsatilgan; rusça Vikipediya…

      + Birikmalarida selen asosan −2, +2, +4 va +6 valentlikni namoyon qiladi. U SeO, SeO₂ va SeO₃ oksidlarini hosil qiladi; ulardan SeO₃ kuçli oksidlovçidir. Galogenlar bilan SeF₆, SeF₄, SeCl₄ kabi birikmalar beradi. Vodorod b…

      + ## Olinişi

      + ÖzME'ga köra, selen sulfat kislota va sellyuloza-qoğoz işlab çiqarişida hosil böladigan çökindilardan hamda misni elektrolitik tozalaş jarayonida elektrolizyor tubiga çökadigan şlamdan ajratib olinadi. Rusça Vikipediyaga…

      + ## Qöllanişi

      + Selen va uning birikmalari yarimötkazgiçlar texnikasida, metallurgiya, kimyo, farmatsevtika va rezina sanoatida işlatiladi. Şişani qizil va puşti rangga böyaş uçun ham qöllanadi; rusça Vikipediyaga köra, şunday şişa «sel…

      + ## Biologik ahamiyati

      + Selen tirik organizmlar uçun zarur mikroelement, biroq köp birikmalari zaharli. ÖzME'ga köra, köpçilik organizmlar töqimasida bir kilogrammga 0,01 dan 1 milligrammgaça selen böladi, hayvonlar ozuqasida uning miqdori bir …

    2. Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabr
      Yozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 7-jild, 284–285-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 99

      Sabab: SI yuklaşi (formasiz)