Şarqiy Qozoğiston viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Şarqiy Qozoğiston viloyati — Qozoğistonning eng şarqiy qismida, Irtiş daryosi havzasi va Oltoy toğlarida joylaşgan viloyat. Inglizça Vikipediyaga köra, uning ma'muriy markazi — Öskemen (Ust-Kamenogorsk) şahri. Viloyat şimol va şimoli-şarqda Rossiyaning Oltoy ölkasi va Oltoy Respublikasi, janub va şarqda Xitoyning Şinjon-Uyğur avtonom rayoni, ğarbda Abay viloyati bilan çegaradoş.12
Taşkil topişi
13ÖzME viloyat 1932-yil 10-martda taşkil etilganini yozadi, Rusça Vikipediya esa 1932-yil 20-fevral sanasini keltiradi; dastlab uning markazi Semipalatinsk bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1939-yilda viloyatdan alohida Semipalatinsk viloyati ajratilib, markaz Ust-Kamenogorskka köçirilgan. 1997-yilda Semipalatinsk viloyati yana unga qöşilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2022-yil 17-martda viloyatni bölib, Abay viloyatini tuziş e'lon qilingan va 8-iyundan sakkiz tuman yangi viloyatga ötgan; yangi çegara taxminan sovet davridagi ikki viloyat örtasidagi çegaraga mos keladi.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, viloyat hududining asosiy qismini Oltoy toğlari egallaydi, Irtişning öng sohilida tizmalar, yassitoğliklar va soyliklar bor. Eng baland nuqtasi — Katun tizmasidagi Beluxa toği (4506 m); toğlarda muzliklar köp. Iqlimi keskin kontinental, yanvarning örtaça harorati −17° dan −26° gaça, iyulniki 19–23°. Yillik yoğin tekisliklarda 250–380 mm, Rudali Oltoyda esa 1000–1500 mm.
Asosiy daryosi — Irtiş; eng yirik köllari Marqaköl va Buxtarma suv ombori tarkibiga kirgan Zaysan. Toğ oldi tekisliklaridagi qoratuproqlarda çalov va xilma-xil ötlar, Irtişning çap sohilidagi töq kaştan tuproqlarda çalov-betaga ösadi. Toğlarni qayin, toğterak, terak, oqqarağay, qoraqarağay, tiloğoç va kedr örmonlari qoplagan. ÖzME'ga köra, örmon mintaqasi möynali hayvonlarga boy, köllarda baliq köp, ondatra va barguzin soboli iqlimlaştirilgan; mineral buloqlar ham bor.
Aholisi
13ÖzME 2002-yil uçun 1485,5 ming aholini qayd etgan (bu raqam Semipalatinsk hududini ham öz içiga olgan). Inglizça Vikipediyaga köra, 2026-yilda viloyatda 718 995 kişi yaşagan; ularning 51,19 foizi qozoqlar, 43,99 foizi ruslar, qolganlari nemis, tatar, ukrain va boşqa xalqlar vakillari. Viloyat ma'muriy jihatdan ön bir tuman hamda Öskemen, Ridder va Oltoy şaharlariga bölinadi.
Xöjaligi
13Ikkala manbaga köra, xöjalikda sanoat, ayniqsa metallurgiya yetakçi. ÖzME'ga köra, rangli metallurgiya Rudali Oltoyning polimetall konlariga tayanadi: Ust-Kamenogorsk qörğoşin-rux kombinati, Irtiş polimetall kombinati, ruda boyitiş va qörğoşin korxonalari işlaydi. Maşinasozlik, priborsozlik, quriliş materiallari, yengil va oziq-ovqat sanoati ham rivojlangan. Irtişdagi Ust-Kamenogorsk, Ulba va Buxtarma gidroelektr stansiyalari energiya beradi. Inglizça Vikipediya energetika, örmon va oziq-ovqat sanoatini ham muhim tarmoqlar qatorida sanaydi.
Qişloq xöjaligida ğalla, kungaboqar, sabzavot va kartoşka ekiladi, sut-göşt va göşt-jun yönalişidagi çorvaçilik rivojlangan. ÖzME'ga köra, Zaysan soyligida suğorma dehqonçilik va boğdorçilik bilan şuğullaniladi, asalariçilik, baliqçilik va möynaçilik ham bor. Irtiş böylab kemalar qatnaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şarqiy Qozoğiston viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4354 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞarqiy Qozoğiston viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4354
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4354
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: East Kazakhstan Regionen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Şarqiy Qozoğiston viloyatiru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 10-jild, 52-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 52-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.