Şarqiy Yevropa tekisligi
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Восточно-Европейская равнина→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 143
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Şarqiy Yevropa tekisligi, yoki Rus tekisligi — Yer şaridagi eng yirik tekisliklardan biri; [[m:2|Yevropa]]ning şarqiy qismini egallaydi va Umumyevropa tekisligining tarkibiy qismi hisoblanadi. Inglizça Vikipediyaga köra,…
+ ## Çegaralari
+ ÖzME'ga köra, tekislik şimolda Oq va Barens dengizlari, janubda [[m:799|Qora dengiz]], Azov va Kaspiy dengizlari bilan örab olingan. Şimoli-ğarbda Skandinaviya toğlari, ğarb va janubi-ğarbda Markaziy Yevropa toğlari va K…
+ Tekislik hududida Belarus, Latviya, Litva, Estoniya va Moldova töliq, [[m:352|Rossiya]]ning Yevropa qismi, [[m:390|Ukraina]], [[m:350|Qozoğiston]], Finlyandiya, Polşa, Ruminiya va Bolgariya esa qisman joylaşgan.
+ ## Relyefi
+ Tekislik balandligi 200–300 metrli qirlar va ular orasidagi yirik daryolar oqadigan pasttekisliklarning almaşinişidan iborat. ÖzME'ga köra, qirlarning köpi taxminan meridian yönalişida çözilgan: Valday, Smolensk–Moskva, …
+ Tekislik Şimoliy Muz okeani, Atlantika okeani va Kaspiy kabi berk havzalar örtasidagi asosiy suvayirğiç vazifasini ötaydi. ÖzME'ga köra, şimoliy va markaziy qismlarda qadimgi muzliklar qoldirgan morena tepaliklari va yas…
+ ## Geologik tuzilişi va boyliklari
+ ÖzME'ga köra, tekislik deyarli butunlay Şarqiy Yevropa platformasiga töğri keladi. Uning poydevori kuçli burmalangan tokembriy jinslaridan tuzilgan bölib, ular Boltiq va Ukraina qalqonlarida yer yuzasiga çiqib qolgan. Po…
+ Tekislik foydali qazilmalarga boy: temir rudasi, toşkömir va qönğir kömir, neft, tabiiy gaz, yonuvçi slanetslar, apatit, marganets, oltingugurt, torf va tuzlar qazib olinadi.
+ ## Iqlimi va suvlari
+ ÖzME'ga köra, tekislik subarktika va mö'tadil iqlim mintaqalarida yotadi. Şimolda yanvarning örtaça harorati ğarbdan şarqqa tomon –10° dan –20° gaça pasayadi, yozgi harorat esa şimoldan janubga 8° dan 24° gaça kötariladi…
+ Bu yerdan boşlanadigan daryolar turli dengizlarga quyiladi: Peçora, Şimoliy Dvina va Onega — Oq va Barens dengizlariga, Neva, Daugava va Neman — Boltiq dengiziga, Dnepr — Qora dengizga, Don — Azov dengiziga, Volga va Ura…
+ ## Tabiat zonalari
+ ÖzME'ga köra, tekislikda tabiat zonalari şimoldan janubga aniq almaşinadi: eng şimolda tundra va örmon-tundra, keyin hududning katta qismini egallagan örmonlar, undan janubda örmon-daşt va daşt, Kaspiyböyi pasttekisligid…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 10-jild, 49–50-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 96
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)