Şirmoy

Şirmoy, şirmol (forsça-tojikça — «sutli non») — non turi. ÖzME'ga köra, u sutga qorilgan buğdoy xamiridan tayyorlanadi, xamirturuş örnida esa nöxat va arpabodiyon qaynatmasi asosida maxsus tayyorlangan paygir işlatiladi. Non tandirda yopib pişiriladi. Şirmoy özining qalin, kungirali çetlari va çakiç bilan naqş tuşirilgan yupqa örtasi bilan ajralib turadi.1

ÖzME nomni forsça-tojikça «sutli non» deb izohlaydi; nomning birinçi qismi «şir» fors tilida «sut» ma'nosini bildiradi. Inglizça Vikipediya fors va urdu tillaridagi şunga öxşaş «şirmol» (sheermal) nomini «şir» — sut va «molidan» — işqalamoq, qormoq sözlaridan keltirib çiqaradi; uning talqiniça, söz aynan «sutda qorilgan» degan ma'noni beradi.

ÖzME'da şirmoy tayyorlaşning quyidagi tartibi tavsiflangan. Avval maxsus usulda nöxat va arpabodiyon qaynatiladi, bu qaynatmaga ma'lum miqdorda un qöşib, paygir xamir qoriladi. Paygir 5—6 soat davomida yetiladi. Söng undan xamirturuş sifatida foydalanib, buğdoy unini sutga qorib asosiy xamir tayyorlanadi.

Xamir muştlab yaxşilab yetiltirilgaç, undan 200 grammli zuvalalar uzib olinadi. Har bir zuvaladan çetlari taxminan 3 sm, örtasi esa 1 sm qalinlikdagi non yasaladi. Nonning örtasiga çakiç uriladi, çetlari piçoq yoki maxsus çakiç yordamida kungira şakliga keltiriladi. Tayyor nonlar tandir devoriga yopiladi va pişiriladi.

Inglizça Vikipediyada tasvirlangan şirmol Eron va Hindiston yarimorolida tarqalgan, zafaron qöşib tayyorlanadigan bir oz şirin yassi non. Bu manbaga köra, unda an'anaviy non xamiridagi iliq suv örniga şakar, zafaron va hil qöşilgan iliq sut işlatiladi, non xamirturuş bilan oşiriladi va tandirda yoki peçda pişiriladi. Hindistonda u örta asrlarda Boburiylar davrida tarqalgan, bugungi kunda Laknau, Haydarobod va Aurangobod oşxonalarining bir qismi hisoblanadi. Eronda esa şirmolning mintaqaviy turlari bor va u ba'zan sayohatdan esdalik sifatida olib ketiladi.