Şizofreniya

+ Şizofreniya (yunonça «σχίζω» — ajrataman, parçalayman va «φρήν» — aql, fikr) — fikrlaş, idrok va hissiy javob jarayonlarining parçalanişi bilan kuzatiladigan surunkali ruhiy kasallik. ÖzME'ga köra, uning kelib çiqiş saba…

+ Rusça Vikipediya kasallik nomi xalq orasida köpinça «şaxsiyatning ikkiga bölinişi» deb notöğri tuşunilişini alohida ta'kidlaydi: aslida bu boşqa ruhiy buzilişdir, şizofreniyadagi «böliniş» esa ruhiy jarayonlar yaxlitligi…

+ ## Tarqalişi

+ Inglizça Vikipediyaga köra, inson umri davomida şizofreniyaga çaliniş ehtimoli 0,3–0,7 foizni taşkil etadi; 2022-yilda dunyoda bu kasallik bilan 24 million kişi yaşagan. Erkaklarda u biroz köproq uçraydi va örtaça ertaro…

+ ## Örganiliş tarixi

+ Rusça Vikipediyaga köra, şizofreniyaga öxşaş holatlar qadimgi Misr papiruslarida va örta asr arab tibbiyot asarlarida, jumladan, [[m:1091|Abu Ali ibn Sino]]ning «Tib qonunlari»da tasvirlangan. Kasallikni alohida nozologi…

+ Şveysariyalik psixiatr Eygen Bleyler kasallikni çuqurroq örganib, uning markazida aql pasayişi emas, balki assotsiativ fikrlaşning buzilişi va ruhiyat yaxlitligining yöqolişi yotişini asoslagan va unga «şizofreniya» nomi…

+ ## Belgilari

+ ÖzME'ga köra, kasallik odatda sezdirmay, asta-sekin boşlanadi. Dastlab bemor tez çarçaş, ğayrat va qiziqişning sönişidan şikoyat qiladi, kayfiyati sababsiz özgaradi, loqaydlik va xavotir kuçayadi, odamlardan çetlaşadi. B…

+ Kasallik avj olgan sari fikrlaş jiddiy buziladi: fikrlar uzilib qoladi, mantiqsiz xulosalar, yangi uydirma sözlar, bir sözni qaytaraveriş, bir vaqtning özida qarama-qarşi fikrlarni bildiriş kuzatiladi. Bemor atrofdagi od…

+ Inglizça Vikipediyada belgilar uç guruhga bölinadi. Musbat belgilar — gallyutsinatsiyalar, vasvasa ğoyalari (ta'qib qilinayotganlik, fikrlarni boşqalar eşitayotgani yoki ularni kimdir boşqarayotgani haqidagi işonç), tart…

+ ## Şakllari va keçişi

+ ÖzME an'anaviy tasnif böyiça oddiy, gebefrenik, katatonik va paranoid şakllarni ajratadi: oddiy şaklda hissiyot va irodaning buzilişi ustun bölsa, paranoid şaklda vasvasa ğoyalari va gallyutsinatsiyalar yetakçi örin tuta…

+ ## Sabablari va davolaş

+ ÖzME moddalar almaşinuvi buzilişi, organizmning öz-özini zaharlaşi kabi nazariyalarni sanab ötadi va irsiy omillarga katta e'tibor qaratadi. Inglizça Vikipediyaga köra, zamonaviy fan kasallikni ham genetik, ham muhit omi…

+ Davolaşni psixiatr olib boradi. Inglizça Vikipediyaga köra, asosiy davo usuli — antipsixotik dorilar bölib, ular psixologik yordam, kasbga qayta öqitiş va ijtimoiy reabilitatsiya bilan birga qöllanadi. ÖzME davo qança er…