Şofirkon

Şofirkon — Özbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Şofirkon tumanidagi şahar (1995-yildan) va tuman markazi (1926-yildan). Şahar viloyat markazi Buxorodan 40 km uzoqlikda joylaşgan.

Uzbekça Vikipediyaga köra, Şofirkon Özbekistonning qadimiy şaharlaridan biri. Uning kelib çiqişi haqida 10-asrda yaşagan tarixçi Narşaxiy „Buxoro tarixi“ asarida yozgan: Sosoniylar sulolasi vakili Kisroning farzandlaridan biri Şopur otasidan arazlab Buxoro viloyatiga kelgan, Buxorxudot uni yaxşi kutib olgan. Şopur hozirgi Şofirkon yerlarini obod qiliş uçun öziga uluş qilib berişni söragan, katta anhor qazdirib, uni „Şopurkom“ deb atagan va anhor böylab qişloqlar hamda qasr qurdirgan. U Vardona qişloğini ham bunyod etgan.

Vardanze nomi manbalarda Vardana, Vardanzi, Vardani, Varzanze şaklida uçraydi. „Özbek sovet ensiklopediyasi“ga köra, Vardanzi — hozirgi Şofirkon tumanidagi „Qörğoni Vardanzi“ nomli xaroba. U arxeologik jihatdan töliq tekşirilmagan; milodiy 6-asrga oid manbalarga köra, öşa davrda gullab-yaşnagan, 8-asr boşida arab istilosi davrida Buxorodan alohida mustaqil podşolik poytaxtiga aylangan.

Rus va ingliz Vikipediyalarida bu rivoyat Şopurning 3-asrda yaşagani, Buxoro hukmdorining qiziga uylangani va Zarafşon daryosi qayiri yerlarini sovğa qilib olgani bilan keltirilgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, „Şāpūrkām“ nomi mahalliy aholi tilida avval „Şafurkam“, keyinroq „Şofirkon“ tarzida talaffuz qilingan. Vardanzining ahamiyati 1860-yillarda pasayganidan söng Şofirkonning hudud markazi sifatidagi roli oşgan.

Şahar Buxoroning şimoli-şarqida, undan 40 km uzoqlikda joylaşgan. Eng yaqin temir yöl stansiyasi — Qiziltepa (32 km).

Aholisi 17 ming kişi (2004), asosan özbeklar; tojik, qozoq, tatar, rus, ukrain va boşqa millat vakillari ham yaşaydi. Ingliz Vikipediyasida aholi soni 1989-yilda 9594, 2016-yilda 14 000 kişi deb berilgan.

Şahrda vino zavodi, paxta tozalaş zavodi va boşqa sanoat korxonalari, 4 ta quriliş taşkiloti, bosmaxona, dehqon bozori, novvoyxona, avtovokzal, mehmonxona, banklar bölimlari hamda 100 dan ortiq savdo, jamoat ovqatlaniş va maişiy xizmat şoxobçalari mavjud.

Şaharda 50 umumiy ta'lim maktabi, bolalar va ösmirlar sport maktabi, Muxtor Aşrafiy nomidagi san'at maktabi hamda 4 kasb-hunar kolleji bor. 9 kutubxona, madaniyat uyi, madaniyat va istirohat boği, „Xotira“ yodgorligi, stadion, 10 dan ortiq sport maydonçalari va 5 sport zali faoliyat yuritadi. Markaziy tuman kasalxonasi, 4 poliklinika va 10 dorixona aholiga xizmat körsatadi.

Rus Vikipediyasiga köra, Şofirkonda sufiylikning „Xojagon“ tariqati peşvolaridan Xoja Orif Revgariy (1165–1262) dafn etilgan. Şuningdek, şahar yaqinida Ahmad Doniş (1827–1897), Ibrohim Muminov (1908–1974) kabi şaxslar tuğilgan joy sifatida qayd etilgan.