Şok

+ Şok (fransuzça choc — «zarba», «turtki») — organizmga haddan taşqari kuçli ta'sir natijasida yuzaga keladigan va hayot uçun xavfli holat. Bunda nerv, endokrin, qon aylaniş va nafas tizimlarining işi hamda moddalar almaşi…

+ ## Tarixi va mexanizmi

+ Rusça Vikipediyaga köra, bu holatni ilk bor qadimgi yunon tabibi Gippokrat tasvirlagan, «şok» atamasi esa 1737-yilda Le Dran tomonidan qöllangan. 19-asr örtalarida Nikolay Pirogov şokning qözğaliş (erektil) va susayiş (t…

+ ## Sabablari va turlari

+ ÖzME'ga köra, şokka köpinça oğir jarohat, kuyiş, jarrohlik amaliyoti, mos kelmaydigan qon quyiliş, miokard infarkti va yurak faoliyatining boşqa buzilişlari sabab böladi. Kelib çiqişiga qarab travmatik, anafilaktik, kard…

+ Inglizça Vikipediyada boşqaça, tört guruhli tasnif keltiriladi: qon hajmi kamayişidan kelib çiqadigan (gipovolemik) şok — qon ketiş, qusiş yoki iç ketişda; kardiogen şok — yurak qon haydaş qobiliyatini yöqotganda; obstru…

+ ## Belgilari

+ ÖzME şokning boşlanişida bemorning bezovtalanişi, rangi oqarişi, fikrlari çalkaşligi va ba'zan öz ahvolining oğirligini anglamasligini qayd etadi. Keyinroq u atrofga befarq bölib qoladi, oğriqni kam sezadi, tana harorati…

+ Anafilaktik şok — organizm qabul qila olmaydigan moddaga, masalan ayrim dorilar, zardob yoki vaksinaga nisbatan eng oğir allergik javob. ÖzME'ga köra, unda köngil aynişi, qusiş, qon bosimining birdan pasayişi, yuzaki tez…

+ ## Birinçi yordam

+ Har qanday şokda birinçi navbatda tez yordam çaqiriladi. ÖzME tavsiyalariga köra, vraç kelgunça şikastlaniş manbaini bartaraf etiş (masalan, yonayotgan kiyimni öçiriş), qon ketişini töxtatiş, siniq qöl yoki oyoqni taxtak…