Şörlaniş

+ Şörlaniş, tuproq şörlanişi — suvda oson eriydigan mineral tuzlarning tuproqda yoki uning ayrim qatlamlarida töplanib borişi. ÖzME'ga köra, bu jarayon asosan çöl va çala çöl hududlaridagi pasttekisliklarga, yer osti suvi …

+ ## Birlamçi va ikkilamçi şörlaniş

+ Kelib çiqişiga köra şörlaniş ikki xil böladi. Birlamçi, ya'ni tabiiy şörlaniş inson aralaşuvisiz yuz beradi. ÖzME uning manbalari sifatida minerallaşgan sizot suvlarining buğlanişini, tuproq hosil qiluvçi ona jinslardagi…

+ Ikkilamçi şörlaniş inson faoliyati natijasida paydo böladi, şu sababli uni antropogen şörlaniş deb ham ataşadi. Asosiy sabab — notöğri suğoriş. Dalaga berilgan suvning ortiqça qismi yer ostiga sizib, grunt suvlari zaxira…

+ ÖzME ikkilamçi şörlanişning mavsumiy, doğli va yoppasiga turlarini ajratadi. Mavsumiy şörlaniş yozgi suğoriş paytida grunt suvlari kötarilib, buğlaniş kuçaygan vaqtda kuzatiladi. Doğli şörlaniş yaxşi yuvilmagan joylarda …

+ ## Tuzlar tarkibi va zarari

+ Tuproqda asosan xlorid, sulfat va karbonat tuzlari töplanadi, çöllarda ba'zan nitratlar ham uçraydi. Tuz tarkibiga qarab sodali, sulfatli, xloridli va aralaş (sulfat-xloridli, xlorid-sulfatli) şörlaniş farqlanadi. Rusça …

+ ÖzME'ga köra, xlorid va sulfat tuzlari tuproqda 0,1 foizga yetganda ösimlik zaharlana boşlaydi, 0,3–0,5 foizda esa nobud böladi. Tuz tuproq eritmasining osmotik bosimini oşiradi, natijada ildiz suvni şima olmay qoladi — …

+ ## Qarşi kuraş

+ Şörlanişni töxtatişning asosiy yöli — grunt suvlari sathini kritik çuqurlikdan pastda uşlab turiş, buning uçun drenaj tizimlari quriladi. Tuz töplangan maydonlarda kuz va qiş oylarida maxsus şör yuviş suğorişlari ötkazil…

+ Rusça Vikipediyaga köra, Örta Osiyoda haydaladigan yerlarning qariyb yarmi u yoki bu darajada şörlangan. ÖzME'ga köra, [[m:337|Özbekiston]]da yer osti oqimi yomon bölgan Mirzaçöl, Qarşi çöli, Markaziy Farğona va Quyi Amu…