Şumanay tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Şumanay tumani — Özbekistonning Qoraqalpoğiston Respublikasi tarkibidagi ma'muriy tuman. Markazi — Şumanay şahri. ÖzME'ga köra, tuman şarqda Xöjayli va Qanliköl, şimol va ğarbda Qönğirot tumanlari, janubda esa Turkmaniston bilan çegaradoş. Maydoni 640 kvadrat kilometr.1
Tarixi
1,3Tuman 1950-yil oktabrda tuzilgan: ÖzME 6-oktabr sanasini, Rusça Vikipediya esa 7-oktabrni keltiradi. 1960-yil 5-fevralda u tugatilib, hududi Qönğirot va Xöjayli tumanlariga bölib berilgan. Tumanning qayta tiklaniş sanasi manbalarda farqlanadi: ÖzME'da 1976-yil 9-yanvar, Rusça Vikipediyada esa 1967-yil deb körsatilgan.
Hududda qadimiy yodgorliklar ham bor. ÖzME Jampiqqal'a (tarixda Aybuyir nomi bilan tanilgan, miloddan avvalgi V–IV asrlar) va XIX asr boşlariga oid Janaqal'ani tilga oladi; mahalliy aholi Janaqal'ani Ulkan tom yoki Qöhna Şumanay deb ham ataydi.
Ma'muriy bölinişi
1,3ÖzME ma'lumotiga köra, 2003-yilda tumanda bitta şahar — Şumanay va oltita ovul fuqarolar yiğini bölgan. Rusça Vikipediyada 2011-yil boşidagi holat keltirilgan: tuman tarkibida Şumanay şahri va Oqjap, Begjap, Birleşiq, Diyxanobod, Ketenler, Mamiy, Sarmanboyköl kabi yettita fuqarolar yiğini bor.
Tabiati
1,3Tuman hududi asosan pasttekislikdan iborat bölib, dehqonçilikka yaroqli yerlari köp; ğarbda u Ustyurt platosiga tutaşadi. Iqlimi keskin kontinental: yillik örtaça harorat 11° atrofida, yanvarda örtaça −6,9°, iyulda 27,1° bölib, qişda sovuq −32° gaça tuşişi, yozda harorat 40° gaça kötarilişi mumkin. Yiliga bor-yöği 95 millimetr yoğin yoğadi, vegetatsiya davri 195 kun davom etadi.
Tuproqlari böz, taqirli çöl va şörlangan çöl-ötloq tuproqlaridan iborat. Yovvoyi ösimliklardan yantoq, saksovul, yulğun, qamğoq kabilar ösadi; hayvonot dunyosida çiyaböri, qobon, quyon, qirğovul, börsiq, ilon va kaltakesaklar uçraydi.
Aholisi
1,3ÖzME'ga köra, 2003-yilda tuman aholisi 41,4 ming kişi bölgan, ulardan 29 mingi qişloqda, 12,4 mingi şaharda yaşagan. Aholining asosiy qismini qoraqalpoqlar va özbeklar taşkil etadi, qozoq, turkman, rus, tatar va boşqa millat vakillari ham istiqomat qiladi. Örtaça ziçlik har kvadrat kilometrga 64,7 kişiga töğri kelgan.
Xöjaligi va ijtimoiy soha
1,3Tuman iqtisodiyoti asosan qişloq xöjaligiga tayanadi, yetakçi tarmoq — paxtaçilik. ÖzME'ga köra, 7 ming gektar yerga paxta, 4,5 ming gektar yerga buğdoy ekilgan, sabzavot, poliz va yem-xaşak ekinlari ham yetiştirilgan, pillaçilik bilan şuğullanilgan, qoramol, qöy va parranda boqilgan. Sanoat korxonalaridan paxta tozalaş va ğişt zavodlari bölgan.
Tumanda 36 umumta'lim maktabi, musiqa va sport maktablari, ikkita kasb-hunar kolleji, madaniyat saroyi, markaziy kutubxona, stadion va boşqa muassasalar faoliyat körsatgan. Tibbiy xizmatni markaziy tuman kasalxonasi, qişloq kasalxonalari va poliklinikalar amalga oşirgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şumanay tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3900 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞumanay tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3900
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3900
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Шуманайский районru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 10-jild, 246-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 246-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.