Sloven tili
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sloven tili (slovenščina) — hind-yevropa tillari oilasiga mansub slavyan tili, Sloveniya Respublikasining rasmiy tili. Yevropa Ittifoqining rasmiy tillaridan biri.
Tasnifi
13Sloven tili slavyan tillarining janubiy guruhiga, uning ğarbiy kiçik guruhiga kiradi. Inglizça Vikipediyada u serb-xorvat tili bilan birga şu kiçik guruhga kiritilgan. U serb-xorvat tilining çakav va ayniqsa kaykav lahjalariga yaqin, ştokav lahjasidan esa genealogik jihatdan uzoqroq. Sloven tili slavyan tillari içida ikkilik sonni saqlab qolgan tillardan biri (rus tilidagi Vikipediyada lujitsa tillari bilan birga tilga olingan).
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Sözlaşuvçilar soni manbalarda turliça berilgan: özbekça Vikipediyada 2,2 mln. kişidan ortiq, rus tilidagi Vikipediyada 2010-yil holatiga taxminan 2,5 mln, inglizça Vikipediyada taxminan 2,5 mln. Köpçiligi Sloveniyada yaşaydi. Til Xorvatiya, Serbiya va Çernogoriya, Italiya, Avstraliya va AQShda ham tarqalgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Italiyaning Friuli-Venetsiya-Julia mintaqasida taxminan 60 000, Avstriyaning janubiy Karintiya va Ştiriyaning ayrim qismlarida 25 000 kişi sloven tilida sözlaşadi.
Til köp lahjali: özbekça Vikipediyada 49 lahja, rus tilidagi Vikipediyada 48 lahja bor deyiladi; ular 7 asosiy guruhga birlaşadi (karintiya, primorsk, rovtar, gorenj, dolenj, ştiriya va pannoniya). Rezyan lahjasi Italiyada qöllanadi.
Yozuvi
13Sloven yozuvi lotin alifbosiga asoslangan. Reformatsiya davridan 1850-yillargaça asosan Adam Bohoriç nomi bilan atalgan «bohoriçitsa» işlatilgan; 19-asrning birinçi yarmida «dayntsitsa» va «metelçitsa» ham qöllangan. 19-asr örtalaridan Lyudevit Gay xorvat alifbosining qisqartirilgan şakli («gayevitsa») işlatiladi. Zamonaviy alifboda 25 harf bor (Q, W, X, Y yöq; Č, Š, Ž qöşilgan) va DŽ, LJ, NJ digraflari harf maqomiga ega emas.
Tarixi
13Sloven tilidagi dastlabki yozma manba — Brijin (Freysing) yodgorliklari. Özbekça Vikipediyada ular 10-asr oxiri — 11-asr boşiga, rus tilidagi Vikipediyada 972–1093-yillarga, inglizça Vikipediyada 972–1039-yillarga (ehtimol 1000-yilgaça) tegişli deyiladi. Bu diniy matnlar slavyan tillaridagi eng qadimgi qölyozmalardandir.
Adabiy til 16-asrda protestant islohotçilari — Primozh Trubar, Adam Bohoriç va Yuriy Dalmatin faoliyati bilan şakllana boşlagan. Örta asrlardan 1918-yilgaça hozirgi Sloveniya hududida nemis tili elita tili, sloven tili oddiy xalq tili bölgan. 19-asrda illirizm va panslavizm ta'sirida serb-xorvat va çex tillaridan sözlar kirgan. Adabiy til rus tilidagi Vikipediyaga köra 1850-yillarda, özbekça Vikipediyaga köra 19-asr örtalarida töliq şakllangan. 1991-yilda Sloveniya mustaqillikka erişgaç, til jamoat hayotining barça sohalarida rasmiy til böldi; 2004-yilda Yevropa Ittifoqining rasmiy tillaridan biriga aylandi.
Xususiyatlari
13Unlilarning kuçli reduksiyasi, ba'zi şevalarda örta jinsning yöqolişi, tonik urğuning yöqolişi kuzatiladi. Morfologiyada oddiy ötgan zamon fe'li şakli yöqolgan, ot va fe'llarda ikkilik son saqlangan. Otlarda uç son (birlik, ikkilik, köplik), oltita kelişik va uç jins bor; çaqiriq şakli yöqolgan. Inglizça Vikipediyaga köra grammatikasi yuqori darajada fuzional, söz tartibi erkin (asosan SVO) va ikki urğu me'yori qöllanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sloven tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/161 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASloven tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/161
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/161
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.