Suratlisoy rasmlari

Suratlisoy rasmlari — Farğona viloyati hududida, Olay toğlarining şimoliy yon bağridagi Suratlisoy soyi böyida qoyatoşlarga öyib işlangan qadimiy tasvirlar (petrogliflar) majmuasi. Soyning nomi ham «suratli soy», ya'ni rasmlar bor soy ma'nosini anglatadi. Yodgorlik ibtidoiy davrdan ilk örta asrlargaça bölgan uzoq davr mobaynida yaratilgan tasviriy san'at namunalarini saqlab qolgan.

ÖzME'ga köra, rasmlarni 1939-yilda arxeologlar M. Voronets va T. Obolduyeva aniqlagan. Keyinçalik ularni M. Voronets, A. Kabirov, M. Xöjanazarov va boşqa tadqiqotçilar örganib, qayd etib borgan. Bu yodgorlik Özbekistondagi qoyatoş san'ati yodgorliklari qatoriga kiradi va mutaxassislar uni boşqa petroglif majmualari bilan soliştirib örganadi.

ÖzME ma'lumotiga köra, majmuada 500 dan ortiq tasvir bor. Ularning bir qismi eneolit, ya'ni mis-toş davriga — miloddan avvalgi 4–3-ming yilliklarga, boşqa qismi miloddan avvalgi 7–2-asrlarga oid; bundan keyingi davrlarda çizilgan rasmlar ham uçraydi. Rassomlar toş, jez va temir qurollar bilan qoya sirtini urib yoki çökiçlab işlov bergan. Tasvirlar bir neça uslubda bajarilgan: geometrik (handasiy), kontur, soya — ya'ni şakl içi töliq öyilgan şarpa usuli va oddiy çiziqlar bilan.

ÖzME'ga köra, qoyalarda yovvoyi hayvonlarni ovlaş manzaralari, qadimgi çorvador va ovçi qabilalarning xöjalik turmuşi, diniy marosimlarning ijrosi aks ettirilgan. Odamlar, sigir va buqa kabi hayvonlar hamda turli buyumlar öziga xos tarzda tasvirlangan. Bunday sahnalar hududda yaşagan qadimgi aholining maşğuloti, e'tiqodlari va dunyoqaraşi haqida tasavvur beradi.

ÖzME Suratlisoy rasmlarini ibtidoiy, antik va ilk örta asrlar san'atining öziga xos namunasi, şu bilan birga Farğona vodiysi janubidagi toğli hududlarning qadimgi tarixini örganişda muhim manba sifatida baholaydi. Turli davrlarga mansub tasvirlarning bir joyda töplangani bu yerda odamlar ming yillar davomida yaşab, qoyalarga qayta-qayta murojaat qilganini körsatadi.