Talas viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Talas viloyati — Qirğizistonning şimoli-ğarbidagi ma'muriy viloyat, Talas vodiysi va uni öragan toğ yon bağirlarida joylaşgan. Markazi — Talas şahri. ÖzME'ga köra, umumiy maydoni 11,5 ming km². Rusça Vikipediyaga köra, bu maydoni böyiça ham, aholisi böyiça ham Qirğizistonning eng kiçik viloyati.1
Tarixi
1,3Rusça Vikipediyaga köra, viloyat ilk bor 1944-yil 22-iyunda Frunze viloyatining bir neça tumani va Jalolobod viloyatining Çotqol tumani hisobiga tuzilgan, 1956-yil fevralida tugatilib, hududi yana Frunze viloyatiga berilgan (ÖzME bu davrni 1944–1955-yillar deb körsatadi). 1980-yil sentabrida viloyat qayta tiklangan, 1988-yilda yana bekor qilingan va 1990-yil 14-dekabrdagi qaror bilan uçinçi marta taşkil etilgan.
Geografiyasi
1,3Viloyat şimol va şimoli-ğarbda Qozoğiston, janubi-ğarbda Özbekiston va Jalolobod viloyati, şarqda Norin va Çu viloyatlari bilan çegaradoş. ÖzME'ga köra, hudud ğarbdan şarqqa 230 km ga çözilgan, eng keng joyi 80 km. Vodiyni ikki tomondan Qirğiziston Olatovi va Talas Olatovi tizmalari öragan; ular şarqda bir-biriga yaqinlaşib, toğ tugunini hosil qiladi. Balandlik 650 metrdan 4500 metrgaça özgaradi.
Iqlimi kontinental va qurğoqçil: tekisliklarda yoz issiq, qiş sovuq. ÖzME'ga köra, iyulda örtaça harorat 20–22°, yanvarda −6...−7°, yillik yoğin ğarbda 200 mm, şarqda 400 mm gaça. Asosiy suv arteriyasi — Talas daryosi; ÖzME uni kattaligi böyiça Qirğizistondagi uçinçi daryo deb körsatadi. Tabiiy köllar yöq, Talas Olatovida muzliklar uçraydi.
Tabiati va qazilmalari
1,3Vodiylarda böz tuproqlar, toğ yon bağirlarida qönğir va toğ qora tuproqlari tarqalgan. Çala çöllarda şuvoq va efemerlar, 2500 metrdan balandda arça, qarağay va pixta örmonlari, undan yuqorida alp ösimliklari ösadi. Hayvonot dunyosida ayiq, silovsin, arxar, toğ takasi, kiyik, qobon va suğur bor. ÖzME'ga köra, Jeroy oltin koni va Aççiqtoş oltingugurt kolçedani koni katta ahamiyatga ega, kömir va quriliş materiallari ham qazib olinadi.
Aholisi
1,3ÖzME 1999-yil uçun 199,9 ming kişini keltiradi, Rusça Vikipediyaga köra esa öşa yilgi röyxatda 198 ming kişi qayd etilgan, 2011-yilda aholi 231,8 ming kişiga yetgan. Aholining mutlaq köpçiligini qirğizlar taşkil etadi. Rusça Vikipediyaga köra, örtaça ziçlik har kvadrat kilometrga 20 kişi atrofida, biroq vodiylarda va Qozoğiston çegarasi böylab u ança yuqori; köp aholi Bişkek, Çu viloyati, Qozoğiston va Rossiyaga işlaş uçun ketadi.
Xöjaligi
1,3Qişloq xöjaligining asosiy tarmoği — çorvaçilik: qöy, eçki, qoramol boqiladi, yilqiçilik va parrandaçilik rivojlangan. Dehqonçilikda ğalla, tamaki va ozuqa ekinlari ekiladi, toğ etaklarida mevaçilik bilan şuğullaniladi. ÖzME'ga köra, sanoat asosan oziq-ovqat, yengil va quriliş materiallari korxonalaridan iborat: Talas şahridagi sut va pişloq zavodlari, Qorabura tumanidagi yoğ zavodi, ğişt va temirbeton zavodlari şular jumlasidan. Asosiy transport turi — avtomobil transporti.
Madaniyati
1,3ÖzME'ga köra, viloyatda xalq teatrlari, adabiy-etnografik va hunarmandçilik muzeylari, Manas gumbazi bor; «Manas» eposining ming yillik yubileyi munosabati bilan maxsus Manas majmuasi barpo etilgan. Talas davlat qöriqxonalari ham şu hududda joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Talas viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3629 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATalas viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3629
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3629
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Таласская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 62–63-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 62–63-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.