Tibet muxtor rayoni

+ Tibet muxtor rayoni (qisqaça Tibet; xitoyça Sizan) — [[m:397|Xitoy Xalq Respublikasi]]ning janubi-ğarbiy qismidagi, Tibet toğligida joylaşgan provinsiya darajasidagi ma'muriy birlik. Maydoni taxminan 1,2 million km² böli…

+ ## Aholisi

+ ÖzME'da aholi soni 2,52 million kişi (1998) deb körsatilgan; inglizça Vikipediyaga köra esa hozir rayonda 3,6 million kişi yaşaydi. Aholining aksariyati tibetlar bölib, ular tibet-birma tillarida sözlaşadi va buddizmning…

+ ## Xöjaligi

+ ÖzME'ga köra, iqtisodiyotning yetakçi tarmoği — qişloq xöjaligi. Daryo vodiylari va toğ yonbağirlarida arpa, suli, nöxat, marjumak, janubi-şarqda esa buğdoy va şoli yetiştiriladi, sabzavot va mevaçilik bilan ham şuğullan…

+ ## Tarixi

+ ÖzME'ga köra, tibet xalqi miloddan avvalgi 6–5-asrlarda Kukunor atrofidan köçib kelgan syan qabilalarining mahalliy aholi bilan qöşilişidan şakllangan. Inglizça Vikipediyaga köra, 7-asr boşida Yarlung hukmdorlari Tibet i…

+ 14-asr oxiri — 15-asr boşida rohib Tsongkapa (1357–1419) Gelug maktabiga asos solgan; uning rohiblari sariq kiyim kiygani uçun bu yönaliş «sariq din» deb ham atalgan. 17-asrdan boşlab mamlakatni bu maktab boşliği — dalay…

+ 1912-yilda Sin imperiyasi qulagaç, Tibet amalda mustaqil yaşagan, biroq Xitoy Respublikasi uni öz hududi deb hisoblaşda davom etgan. 1950-yilda Xitoy Xalq ozodlik armiyasi Çamdo yaqinida tibet qöşinini mağlub etgan, 1951…

+ ## Adabiyoti

+ ÖzME'ga köra, tibetliklarning qadimgi oğzaki ijodi miflar, «Geser» eposi, afsona, qöşiq, ertak va hikmatli sözlarda ifodalangan. Buddizm tarqalişi bilan budda miflari keng yoyilgan, «Ramayana»ning tibetça talqini yaratil…

+ ## Me'morligi va san'ati

+ Örta asr Tibet me'morligi qattiq tabiatga mos ravişda salobatli va keskin şakllari bilan ajralib turadi. Toğ çöqqilarida qal'a-saroylar, yonbağirlarda devorlar bilan öralgan monastirlar qurilgan. ÖzME'ga köra, Lxasadagi …