Toşkent tuproqqörğoni
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Toşkent tuproqqörğoni (rusça Taşkentskaya krepost — «Toşkent qal'asi») — 1865-yilda Rossiya imperiyasi qöşinlari Toşkentni egallagandan söng şaharda qurilgan harbiy istehkom. ÖzME'ga köra, u Anhor kanalining çap qirğoğida, eski şahar devorining Qöymas (Katagon) darvozasidan taşqarida, hozirgi Özbekiston şohköçasi yaqinidagi tepalikda joylaşgan. Qal'a bir vaqtning özida eski şaharni nazoratda tutiş va yangi barpo etilayotgan yevropaça qismni qöriqlaş uçun möljallangan.1
Joyning ötmişi
13ÖzME'ga köra, bu tepalikda ilk örta asrlarda Qöymas istehkomi bölgan; uning xarobalari keyinroq Tali Qöymas, ya'ni Qöymastepa nomini olgan. 1865-yil iyunida general Mixail Çernyayev boşçiligidagi rus qöşinlari Toşkentni bosib olgaç, aynan şu baland joyda tezlik bilan yangi qal'a qurişga kirişilgan. Rusça Vikipediyaga köra, qurilişga yollanma işçilar jalb qilingan, ularni yollaşni savdogarlar uyuştirgan, işlar esa 1865-yilning avgust—oktabr oylarida bajarilgan.
Tuzilişi
13Ikkala manbaga köra, qal'a olti burçakli şaklda bölib, baland tuproq uyumlari bilan öralgan, burçaklarida bastionlar qurilgan. ÖzME'ga köra, uyumning ayrim joylariga ğiştdan devor tiklanib, öq uziş uçun tirqişlar (şinaklar) qoldirilgan. Içkarida olti piyoda rotasi uçun kazarmalar, ofitserlar binosi, 150 örinli lazaret, qurol-yaroğ, kiyim-keçak va oziq-ovqat omborlari hamda porox saqlanadigan yertöla bölgan. Asosiy kiriş — şarqiy darvoza — ğiştdan bezakli qilib işlangan. Rusça Vikipediyaga köra, qal'aning jami uçta darvozasi bölib, ular Toşkentga hujumda ajralib turgan rus ofitserlari nomi bilan atalgan. Keyinroq istehkom taşqarisida ustaxona, qurolxona va bir batalyon uçun ikkita kazarma qurilgan.
Şahar hayotidagi örni
13ÖzME'ga köra, Toşkentda yevropaliklar uçun möljallangan Yangi şaharning qurilişi aynan şu qal'adan boşlangan. Uning yaqinida, hozirgi Mustaqillik maydoni hududida, gubernator qarorgohi — «Oq uy» qad kötargan. 1867—1883-yillarda qal'adan har kuni tuşki soat 12 da töp otilgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu ovoz aniq vaqt belgisi bölib, qal'a Toşkent astronomiya va fizika rasadxonasi bilan aloqa liniyasi orqali boğlangani uçun signal juda aniq bölgan.
Inqilobiy voqealar
13ÖzME'ga köra, qal'adagi askarlar bir neça bor qözğolon kötargan. Rusça Vikipediya 1905-yil noyabridagi qözğolonni misol keltiradi: u tezda bostirilgan. Ensiklopediyaga köra, 1917-yil 1-noyabrda qal'aga sovet hokimiyatining bayroği örnatilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1919-yil yanvarida Osipov boşçiligidagi isyon bostirilişida qal'a garnizoni hal qiluvçi rol öynagan.
Keyingi taqdiri
13Rusça Vikipediyaga köra, sovet davrida, taxminan 1970-yillarning örtalarigaça, qal'a hududida harbiylar oilalari yaşaydigan uylar saqlangan, keyin bu yerda bolalar boği va kinoteatr oçilgan. 1960-yillarda qal'a uyumlaridan biri örnida Özbekiston Kompartiyasi Markaziy Qömitasining yangi binosi qurilgan. ÖzME'ga köra, hozir tuproqqörğon örnida Özbekiston Respublikasi Prezidenti qarorgohining binolar majmuasi joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Toşkent tuproqqörğoni // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4299 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAToşkent tuproqqörğoni. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4299
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4299
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ташкентская крепостьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 574–575-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 574–575-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.