Tula viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tula viloyati — Rossiya Federatsiyasining subyekti, Markaziy federal okrug tarkibiga kiradi. Ma'muriy markazi — Tula şahri. Viloyat Şarqiy Yevropa tekisligining markazida, Örta Rossiya qirlarining şimoli-şarqiy qismida joylaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1937-yil 26-sentabrda Moskva viloyatini maydalaş natijasida tuzilgan; undan oldin bu hududda 1777–1929-yillarda Tula guberniyasi mavjud bölgan, hozirgi çegaralar esa 1957-yilda qaror topgan.1
Geografiyasi
13ÖzME'ga köra, viloyat maydoni 25,7 ming km². Rusça Vikipediyaga köra, u şimolda Moskva, şarqda Ryazan, janubda Lipetsk va Oryol, ğarbda Kaluga viloyatlari bilan çegaradoş; şimoldan janubga 200 km, ğarbdan şarqqa 190 km ga çöziladi. Yer yuzasi daryo vodiylari va jarliklar kesib ötgan, sal tölqinsimon tekislik bölib, eng baland nuqtasi 293 m. Hududda karst hodisalari — çuqurlar, ğorlar keng tarqalgan.
Iqlimi mö'tadil kontinental: ÖzME'ga köra, yanvarning örtaça harorati −10°, iyulniki 19°, yiliga 500 mm gaça yoğin tuşadi, vegetatsiya davri 180–190 kun. Daryolarning köpçiligi Oka havzasiga mansub (Upa, Zuşa, Osyotr va boşqalar); Don daryosining yuqori oqimi ham viloyat hududidan boşlanadi. Viloyat keng bargli örmonlar va örmon-daşt zonasida joylaşgan, şimoli-ğarbda çimli-podzol, janubda qora tuproqlar ustunlik qiladi. Örmonlar, asosan eman va qarağay, hududning bir qismini egallaydi.
Foydali qazilmalari
13ÖzME'ga köra, viloyatda qönğir kömir, temir rudasi, oltingugurt kolçedani, gips, toş tuzi, fosforit va quriliş materiallari konlari, mineral buloqlar bor. Rusça Vikipediyaga köra, Podmoskovye kömir havzasi konlarining qariyb yarmi şu viloyatda joylaşgan, biroq hozir kömir qazib olinmaydi.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 2002-yilda viloyatda 1675,7 ming kişi yaşagan, ularning 95 foizdan ortiği ruslar bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2025-yilda aholi soni 1 456 791 kişiga qisqargan, şahar aholisining ulişi 75 foizdan oşadi. Tula va Novomoskovsk atrofida millionli aglomeratsiya şakllangan. Boşqa yirik şaharlar — Novomoskovsk, Uzlovaya, Şçyokino, Yefremov, Donskoy.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, sanoatning asosiy tarmoqlari — maşinasozlik va metallsozlik, kimyo, qora metallurgiya, elektroenergetika, yengil va oziq-ovqat sanoati. Viloyatda köprik kranlari, qişloq xöjaligi maşinalari, sanoat jihozlari, mototsikllar, mineral öğitlar, sintetik kauçuk va kimyoviy tolalar işlab çiqarilgan. Yirik korxonalar orasida Tuladagi kombayn va patron zavodlari, «Tulamaşzavod», «Tulaçermet», Novomoskovskdagi «Azot» va Şçyokinodagi «Ximvolokno» bor.
Qişloq xöjaligi ğallaçilik va çorvaçilikka ixtisoslaşgan: buğdoy, greçixa, javdar, qand lavlagi va kartoşka yetiştiriladi, sut-göşt çorvaçiligi, çöçqaçilik va parrandaçilik rivojlangan. ÖzME'ga köra, temir yöllar uzunligi 1103 km, qattiq qoplamali avtomobil yöllari 5076 km ga yetadi; Oka daryosida Aleksin şahridan kema qatnaydi.
Madaniyati
13Viloyatda xalq hunarmandçiligi — Belyovdagi badiiy tör töqiş va Filimonovo qişloğidagi naqşinkor loy öyinçoqlar yasaş maşhur. ÖzME'ga köra, viloyatda oliy öquv yurtlari, muzeylar va teatrlar faoliyat körsatadi, Polenovo va Yasnaya Polyana muzey-mulklari diqqatga sazovor joylar hisoblanadi. Krainka balçiq bilan davolaş kurorti va önlab sanatoriylar ham bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tula viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3989 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATula viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3989
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3989
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Тульская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 679–680-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 679–680-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.