Tulkiboş
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tulkiboş (qozoq tilida Tүlkіbas, rus tilida Tyulkubas) — Qozoğistonning janubidagi Turkiston viloyati (ilgari Janubiy Qozoğiston viloyati) tumani. Tuman markazi — Turar Risqulov qişloği. Maydoni taxminan 2,3 ming km².
Tarixi
13Tuman 1928-yil 17-yanvarda taşkil etilgan. Arxiv hujjatlariga köra, u Sirdaryo okrugiga qaraşli Çimkent uyezdining Maylikent bölisi hududida, markazi Tulkiboş stansiyasi bölib tuzilgan. 1930-yilgi Qozoğiston Markaziy Ijroiya Qömitasi farmoniga binoan, şu yilning 23-iyulida tuman Juali tumani tarkibiga qöşilgan. Beş yil Jambul viloyati tarkibida bölgan, 1935-yil 9-yanvarda markazi Vannovka qişloği bölgan holda Janubiy Qozoğiston viloyatiga qaytarilgan. 1963—1966-yillarda Sayram tumani tarkibida bölgan.
1993-yil 7-oktabrda Qozoğiston Prezidentining farmoyişi bilan Turar Risqulovning 100 yilligi munosabati bilan Vannovka qişloği T. Risqulov nomi bilan qayta nomlangan. 1928-yildan mustaqillikkaça tumanni 19 kişi, mustaqillikdan keyin 8 hokim boşqargan (özbekça maqola ma'lumoti).
Nomining kelib çiqişi haqida rus tilidagi maqolada tilşunoslar orasida yagona fikr yöqligi aytiladi. Köplab tadqiqotlarga tayanib, asl nomi «Turkiboş» (ba'zi manbalarda «Turkbasi») bölgan, qozoq tilida «r» va «l» tovuşlarining almaşinuvi natijasida hozirgi şaklga kelgan, deb taxmin qilinadi. V. V. Bartold ham 1893-yilgi asarida «Turkibas» sözi oğzaki nutqda «Tulkibasi»ga aylanganini taxmin qilgan. 2018-yil 20-noyabrdagi Qozoğiston hukumati qaroriga muvofiq tumanga tarixiy nomi — Turkibasi (Tүrkіbasi)ni qaytariş loyihasi körib çiqilmoqda.
Geografiyasi
13Tuman Turkiston viloyatining janubi-şarqida joylaşgan. Hudud yelpiğiçsimon toğ tizmalaridan iborat; tuman orqali Arps (Aris) daryosi oqadi, Maşat daryosi baland toğlikda boşlanadi. Iqlimi uzoq davom etuvçi issiq yoz va nisbatan qisqa qiş bilan tavsiflanadi. Tuman Tölebi, Sayram, Baydibek tumanlari va Jambul viloyati bilan çegaradoş.
Aholisi
13Özbekça maqolaga köra, 2013-yilda aholi 107 528 kişi, ziçlik 1 km² ga 46,7 kişi. Ingliz tilidagi maqolada 2013-yilgi baho 106 582, 2009-yilgi röyxat 95 468, 1999-yilgi röyxat 86 465 kişi deb berilgan. Rus tilidagi maqolada aholi 111 286 kişi deyilgan, ayni maqolaning milliy tarkib jadvalida (2025-yil boşi) jami 105 410 kişi körsatilgan: qozoqlar 80,03 %, özbeklar 8,05 %, ozarbayjonlar 5,77 %, ruslar 3,61 %. Tumanda 20 dan ortiq millat vakillari yaşaydi.
Iqtisodiyoti
13Asosiy tarmoq — qişloq xöjalik mahsulotlarini qayta işlaş, oziq-ovqat va quriliş materiallari işlab çiqariş. Tuman göşt-sut çorvaçiligi, çöçqaçilik va parrandaçilikka ixtisoslaşgan. Viloyat yalpi qişloq xöjaligi mahsulotining 11,3 % i şu tumanga töğri keladi. Tumanda 4345 korxona röyxatdan ötgan, 2,3 ming dehqon (fermer) xöjaligi mavjud.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Tumanda Aksu-Jabağli qöriqxonasi (1927-yilda oçilgan; 55 dan ortiq hayvon va quş turi, 200 dan ortiq ösimlik turi) va Sayram-Ugom milliy boği joylaşgan. Tuman olma, nok, örik va uzum yetiştiriş bilan ham tanilgan. Tumanda 57 maktab bor: 42 örta, 5 asosiy va 10 boşlanğiç.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tulkiboş // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/951 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATulkiboş. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/951
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/951
Raqamlarda
Aholi soni · 2019-yil
111 ming kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q2554511wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q4158694wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.