Absattar Derbisali

Absattar Bagisbaeviç Derbisali (1947-yil 15-sentyabr – 2021-yil 15-iyul) — qozoq diniy arbobi, diplomat va şarqşunos olim. U 2000–2013-yillarda Qozoğiston oliy muftiysi lavozimida xizmat qilgan.

Derbisali 1947-yil 15-sentyabrda Janubiy Qozoğiston viloyatining Tulkiboş tumanidagi V. Kuybişev nomli kolxozda tuğilgan. Uning kelib çiqişi Şanişqili qabilasining judirik uruğiga borib taqaladi.

1970–1989-yillarda SSSR Fanlar akademiyasining Şarqşunoslik institutida stajyor, aspirant va doktorant bölgan. Şuningdek, Marokaşdagi Muhammad V universitetida stajyor, Qozoğiston SSR Fanlar akademiyasining M. O. Auezov nomidagi Adabiyot va san'at institutida ilmiy xodim bölib işlagan. 1977–1997-yillarda S. Kirov nomidagi Qozoq davlat universitetida (hozirgi Al-Farobiy nomidagi Qozoq Milliy universiteti) ilmiy iş olib borgan. 1980–1991-yillarda filologiya fakultetida va özi bevosita iştirok etib taşkil etilgan şarqşunoslik fakultetida rahbar lavozimlarda işlagan. 1988–1989-yillarda unga filologiya fanlari doktori ilmiy darajasi va professor unvoni berilgan. 1991-yildan şu universitetda tillar va xalqaro aloqalar böyiça prorektor bölgan.

2000-yil 24-iyundan 2013-yil 19-fevralgaça Qozoğiston musulmonlari diniy boşqarmasi raisi va oliy muftiysi böldi; şuningdek, Markaziy Osiyo muftiylari kengaşi raisi vazifasini ham bajargan. 2000-yil iyulda Sarayevoda va 2002-yil aprelda Kiprda ötgan Yevroosiyo Islom şörosining IV–V konferensiyalarida u taşkilot raisining birinçi örinbosari etib saylangan. 2013-yildan Şarqşunoslik instituti direktori böldi (rusça manbada bu lavozim 2013–2020-yillar deb körsatilgan).

2021-yil iyulida pnevmoniya bilan kasalxonaga yotqizilgan va 15-iyulga ötar keçasi kardiologiya bölimida yurak xastaligidan vafot etgan.

Derbisali birinçi darajali maslahatçi diplomatik darajasiga ega edi. U filologiya fanlari doktori, professor va Qozoğiston Oliy maktabi Fanlar akademiyasining akademigi hisoblangan. U arab tili va adabiyoti, qozoq adabiyoti va madaniyatining qadimiy davrlari, Qozoğistonning xorijiy şarq musulmon mamlakatlari bilan ma'naviy aloqalari, Özbekiston tarixi, şuningdek, Islom, Qur'on va hadislarga oid 400 dan ortiq nazariy asar va amaliy işlanmalar muallifi. Tadqiqotlari natijalari BMT (Seul, 1995) va YUNESKO (Toşkent, 2000; Doha, 2001) forumlarida, şuningdek, Yaponiya, Hindiston, Pokiston, Xitoy, Turkiya, Yaman, Iroq, Misr, Tunis, Marokaş, Ispaniya, AQSh va boşqa mamlakatlar universitet va akademiyalarida taqdim etilgan.

Uning mukofotlari orasida „Parasat“ ordeni (2004), Qozoğiston mustaqilligiga 10 yil (2001) va Konstitutsiyaga 10 yil (2005) yubiley medallari, mustaqillikning 20 yilligi medali bor. Misrning 1-darajali Fan va san'at ordeni (2002) unga Qozoğistonda arabşunoslik maktabini taşkil etişdagi xizmatlari uçun berilgan. Rossiya Muftiylar Kengaşining 1-darajali „Al-Faxr“ ordeni (2007) bilan ham taqdirlangan. Rus tilidagi manbada qöşimça ravişda „Barys“ ordenining 2-darajasi (2009) qayd etilgan.

Derbisalining oliy muftiy etib saylanişi diniy boşqarma nizomiga zid bölgan, deyiladi manbalarda: nizomga köra muftiy masjid yoki boşqa diniy taşkilotda 10 yil işlagan bölişi kerak edi. Qurultoyda yuqori martabali amaldorlar qatnaşgani sababli ba'zi musulmonlar saylovni „soxtalaştirilgan“ deb hisoblagan. Derbisalining özi bunga rozi bölmay, ommaviy raddiya e'lon qilgan.

2012-yilda „Qazaqstan qajylary“ birlaşmasi raisi Baktibay Aynabekov Derbisalining 1982-yilda „Mektep“ naşriyotida çiqqan „Arab adebieti“ kitobi naşrini çeklaşni talab qilib sudga murojaat qilgan. Sababi — kitobdagi Islom va Qur'onning ateistik tanqidi. Derbisali tarafdorlari kitob sovet senzurasi davrida yozilganini aytgan.