Burhoniddin Rabboniy

Burhoniddin Rabboniy (1940-yil 20-sentyabr – 2011-yil 20-sentyabr) — afğon siyosatçisi va öqituvçisi, Afğoniston prezidenti. U Jamiati Islomiy partiyasi yetakçisi, keyinçalik Afğoniston Oliy Tinçlik Kengaşining raisi bölgan.

Rabboniy 1940-yilda Badaxşon viloyatining Fayzobod hududida tojik forszabon oilasida tuğilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada uning otasi Muhammad Yusuf ekani va tuğilgan joyi Fayzobod tumanidagi Yaftal qişloği deb körsatilgan; rus va özbek Vikipediyasida oila çorvador bölgani qayd etilgan.

U Kobuldagi Abu Hanifa diniy maktabida, söng Kobul universitetida tahsil olgan va 1963-yilda universitetda dars bera boşlagan. Misrdagi Al-Azhar universitetida islom falsafasi böyiça magistrlik darajasini olgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, keyinroq doktorlik dissertatsiyasini Abdurahmon Jomiy qaraşlariga bağişlagan, 2004-yilda Afğoniston Fanlar akademiyasidan «akademik» unvonini olgan va oltita tilda gapirgan.

Rabboniy 1968-yilda Afğonistonga qaytib, Jamiati Islomiy tarkibida talabalarni taşkil etiş bilan şuğullangan. 1972-yilda u şu taşkilot rahbari etib tanlangan. 1973-yilda şahzoda Dovud davlat töntarişi qilgaç, Pokistonning Peşovar şahriga ketgan; ingliz tilidagi Vikipediyada bu voqea 1974-yil bahoriga, universitetda uni hibsga oliş urinişidan keyingi davrga boğlangan.

1979–1989-yillardagi afğon uruşida u mujohidlar qömondonlaridan biri bölgan; uzoq jangçilari soni 20 mingdan oşgan. 1985-yilda Badaber lageridagi qözğolonni bostirişga şaxsan rahbarlik qilgan. Özbek va rus Vikipediyasida 1989-yildagi ma'lumotlarga köra uning Pokistonda korxonalari bölgani hamda daromadining bir qismi kontrabanda va giyohvand moddalar savdosidan kelgani aytiladi.

1992-yil may oyida Kobulga qaytib, 28-iyunda Peşovar kelişuviga binoan Afğoniston Islomiy Davlatining muvaqqat prezidenti böldi. 1992-yil 30-dekabrda asosan tarafdorlaridan iborat Şöro majlisi uni yana 2 yilga prezident etib sayladi; 1994-yilda Oliy sud muddatni uzaytirdi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, bu davrda turli qurolli guruhlar örtasida köplab içki töqnaşuvlar bölgan.

1996-yilda Tolibon Kobulni egallagaç, uning hokimiyati mamlakatning aksar hududlariga yoyilmay qoldi, biroq u xalqaro hamjamiyat tomonidan qonuniy rahbar sifatida tan olinişda davom etdi. U Şimoliy Alyansning yetakçilaridan biri böldi. Tolibon hukumati ağdarilgaç, 2001-yilda iste'foga çiqdi; iste'fo sanasi özbek va rus Vikipediyasida 22-dekabr deb berilgan, ingliz tilidagi Vikipediyada esa u 13-noyabrdan 22-dekabrgaça qisqa muddat prezident bölgani va örniga Hamid Karzay tanlangani aytilgan. Keyinçalik u Jamiati Islomiy partiyasi yetakçisi, 2010-yilda tuzilgan Oliy Tinçlik Kengaşining raisi böldi.

Rabboniy 2011-yil 20-sentyabrda Kobuldagi uyida Tolibon vakillari sifatida kelgan ikki kişi bilan uçraşuv çoğida, sallaga yaşirilgan bomba portlaşi natijasida halok böldi. Prezident Karzay unga «Tinçlik şahidi» unvonini bergan. Öğli Salohiddin Rabboniy keyinçalik Oliy Tinçlik Kengaşiga rahbarlik qilgan.

U dari va puştu tillarida kitob va risolalar yozgan, jumladan «Nur tuğilişi» (1988) va «Mujohid yölboşçisi» (1989). Tojikiston Prezidenti Imomali Rahmon uni tojikistonliklar örtasidagi muzokaralarda vositaçilik qilgani uçun «Ismoili Somoniy» ordeni bilan taqdirlagan; mukofot sanasi özbekça va rusça manbalarda 2021-yil 2-sentyabr, inglizça Vikipediyada 2014-yil 2-sentyabr deb körsatilgan.