Uran
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 24-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Уран (элемент)→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 182
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Uran (lotinça Uranium), kimyoviy belgisi U — Mendeleyev davriy sistemasidagi 92-tartib raqamli radioaktiv kimyoviy element, aktinoidlar oilasiga kiradi. ÖzME'ga köra, uning atom massasi 238,029. Inglizça Vikipediyaga kör…
+ ## Kaşf etiliş tarixi
+ Uranni 1789-yilda nemis kimyogari Martin Genrix Klaprot kaşf etgan. ÖzME'ga köra, u yangi elementni Bogemiyadan keltirilgan rudadan topib, uni yaqinda oçilgan Uran sayyorasi nomi bilan atagan. Rusça Vikipediyaga köra, sa…
+ Keyingi tadqiqotlarda uran fanning muhim kaşfiyotlariga sabab bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1874-yilda Mendeleyev uranning atom oğirligini ilgari qabul qilingan qiymatdan ikki baravar katta deb körsatgan. 1896-yilda f…
+ ## Izotoplari
+ Uranning barqaror izotopi yöq. ÖzME'ga köra, tabiiy uran uç radioaktiv izotopdan iborat: uran-238 (99,2739 %), uran-235 (0,7024 %) va uran-234 (0,0057 %). Massa soni 226 dan 242 gaça bölgan 16 ta sun'iy izotopi ham ma'lu…
+ ## Fizik va kimyoviy xossalari
+ ÖzME'ga köra, uranning uçta allotropik şakli (α, β, γ) bor. U 1132 °C da suyuqlanadi, 3818 °C da qaynaydi, ziçligi 19,12 g/sm³. Uran inert gazlardan boşqa deyarli barça elementlar bilan reaksiyaga kirişadi, metallar bila…
+ Havoda uran sekin oksidlanadi, 150 °C da bu jarayon tezlaşadi. UO₂ oksidi asos xossasini, UO₃ esa amfoter xossani namoyon qiladi. Ftor bilan uran odatdagi haroratda, boşqa galogenlar bilan esa faqat qizdirilganda birikad…
+ ## Olinişi
+ ÖzME'ga köra, uran rudalarini boyitişda gidrometallurgiya usullari qöllanadi. Ruda sulfat yoki nitrat kislota bilan işlanib, uran eritmaga ötkaziladi. Söngra aminlar va alkilfosfatlar yordamida ekstraksiya yoki ion almaş…
+ ## Qöllanilişi
+ Uran yadro reaktorlarida asosiy yoqilği hisoblanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, uran-235 tabiatda sezilarli miqdorda uçraydigan yagona bölinuvçan izotop; tabiiy uranda uning ulişi kam bölgani uçun yoqilği boyitiladi. Ur…
+ ## Biologik ta'siri
+ Uran odam, hayvon va ösimlik töqimalarida juda kam miqdorda uçraydi. ÖzME'ga köra, u organizmga suv va ovqat bilan, nafas olinadigan havo va teri orqali kiradi. Uran qazib olinadigan va qayta işlanadigan joylarda zaharla…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 24-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 9-jild, 134–135-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 155
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)