Volter
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Inglizça Vikipediya: Voltaire→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 137
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Volter (fransuzça Voltaire; asl ismi Fransua Mari Arue; 1694-yil 21-noyabr, [[m:469|Parij]] — 1778-yil 30-may, Parij) — fransuz yozuvçisi, faylasufi va tarixçisi, Ma'rifat davrining eng taniqli namoyandalaridan biri. Ing…
+ ## Hayoti
+ Volter erkin fikrlari uçun bir neça bor ta'qib qilingan. ÖzME'ga köra, u 1717 va 1725-yillarda qamoqqa olingan; birinçi fojiasi «Edip»ni qamoqda yozgan va u 1718-yilda sahnaga qöyilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, regent…
+ 1726-yilda zodagon Roan-Şabo bilan janjallaşgaç, u yana Bastiliyaga qamalgan va qamoq örniga Angliyaga surgunni tanlagan. Inglizça Vikipediyaga köra, Angliyadagi hayot uning qaraşlariga katta ta'sir körsatgan. U yerdagi …
+ Inglizça Vikipediyaga köra, 1778-yil fevralida u yigirma beş yildan ortiq tanaffusdan söng Parijga qaytgan, «Iren» fojiasining sahnalaştirilişini körgan va şu yil 30-mayda vafot etgan. 1791-yil 11-iyulda Fransiya Milliy …
+ ## Falsafiy va ijtimoiy qaraşlari
+ ÖzME'ga köra, Volter falsafada deist bölgan va Jon Lokk hamda Isaak Nyuton nazariyalarini qöllab-quvvatlagan: u moddiy dunyo va jamiyat taraqqiyotini tan olgan, lekin olamni harakatga keltiruvçi birlamçi kuç sifatida Xud…
+ Volter diniy mutaassiblik va adolatsizlikka qarşi faol kuraşgan. ÖzME'ga köra, u davlatni ozodlik, tenglik va birodarlik qonunlariga qat'iy amal qiladigan adolatli hukmdor boşqarişini orzu qilgan va konstitutsiyaviy mona…
+ ## Adabiy ijodi
+ ÖzME'ga köra, Volter dramaturgiyada klassitsizm an'analarini davom ettirgan, «Zaira» (1732) va «Alzira» (1736) fojialarida diniy mutaassiblikni qoralagan. «Genriada» (1728) va «Orlean qizi» kabi dostonlarida mutlaq monar…
+ ## Şarq va Movarounnahr tarixiga qiziqişi
+ ÖzME'ga köra, Volter asarlarida Şarq mavzusidan keng foydalangan, Amir Temur va Uluğbek davri tarixini yaxşi bilgan. U Uluğbekning «Ziji Köragoniy» asari, Erbeloning «Şarq kutubxonasi» qomusi va Klavixoning Samarqanddagi…
+ ÖzME'ga köra, Volter ijodi fransuz inqilobini ğoyaviy tayyorlaşda va jahon ijtimoiy-falsafiy tafakkurida muhim örin tutadi. Uning asarlari köp tillarga, jumladan, özbek tiliga ham tarjima qilingan («Zadig yoki taqdir», 1…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 2-jild, 236–237-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 90
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)