Xanti-mansilar muxtor okrugi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xanti-Mansi muxtor okrugi — Yugra (1940-yilgaça Ostyak-Vogul milliy okrugi) — Rossiya Federatsiyasining Tyumen viloyati tarkibidagi muxtor okrug. Ma'muriy markazi — Xanti-Mansiysk şahri. Inglizça Vikipediyaga köra, okrug Ural federal okrugiga kiradi va Rossiyaning asosiy neft qazib oliş mintaqasi hisoblanadi: 2012-yilda mamlakatda olingan neftning yarmidan köpi (51 foizi) şu yerga töğri kelgan.1
Tarixi
13Okrug 1930-yil 10-dekabrda Ostyak-Vogul milliy okrugi sifatida tuzilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1940-yil oktabrda u Xanti-Mansi milliy okrugi deb qayta nomlangan, 1977-yilda RSFSRdagi boşqa milliy okruglar qatori muxtor okrug maqomini olgan, 2003-yilda esa rasmiy nomiga «Yugra» sözi qöşilgan.
Geografiyasi va tabiati
13Okrug Ğarbiy Sibir pasttekisligining markaziy qismida, Ob va Irtiş daryolarining quyi oqimida joylaşgan. ÖzME'ga köra, maydoni 523,1 ming km². Inglizça Vikipediyaga köra, şimolda Yamal-Nenets muxtor okrugi, şimoli-ğarbda Komi Respublikasi, ğarbda Sverdlovsk viloyati, janubda Tyumen viloyati, janub va janubi-şarqda Tomsk viloyati, şarqda Krasnoyarsk ölkasi bilan qöşni.
Yer yuzasi asosan tekislik, ğarbiy çekkasini Şimoliy va Qutbiy Ural toğlarining şarqiy yonbağirlari egallaydi. Iqlimi kontinental: ÖzME ma'lumotiça, yanvarning örtaça harorati —18° dan —23° gaça, iyulniki 16—19°, yillik yoğin 400—500 mm, vegetatsiya davri 120—130 kun. Şimolda köp yillik muzloq yerlar uçraydi.
Asosiy daryosi — Ob va uning Irtiş, Şimoliy Sosva, Vax, Konda kabi irmoqlari. Okrugda 1500 dan ortiq köl bor, katta maydonlarni botqoqliklar egallaydi. Hududning qariyb 30 foizi örmon: qarağay, kedr, qayin ösadi. Örmonlarda olmaxon, sobol, tulki, oq quyon va suvsar, köl-daryolarda qimmatbaho baliqlar köp. Okrugda «Kiçik Sosva» va «Yugan» qöriqxonalari, bir neça tabiat boği va buyurtmaxonalar mavjud.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 2002-yilda okrugda 1433,1 ming kişi yaşagan, ularning 90,9 foizi şahar aholisi. Inglizça Vikipediyaga köra, 2020-yilda aholi soni 1 674 676 kişiga yetgan. Mahalliy xalqlar — xantilar va mansilar (ob-ugorlar) — hozir aholining atigi 2,5 foizini taşkil etadi; ularning tillari fin-ugor oilasining ugor tarmoğiga mansub va okrugda alohida maqomga ega, rasmiy til esa faqat rus tili. Ruslar, ukrainlar, tatarlar va boşqa xalqlar ham yaşaydi. Eng yirik şaharlari — Surgut, Nijnevartovsk va Nefteyugansk.
Xöjaligi
13Okrug iqtisodiyotining tayançi — neft va gaz. ÖzME'ga köra, Samotlor, Mamontov, Fyodorov kabi neft va Igrim, Pungi kabi gaz konlari işlatiladi; «Surgutneftegaz», «Yuganskneftegaz», «Lukoyl—Kogalimneftegaz» va boşqa yirik kompaniyalar faoliyat yuritadi. Neft-gazni qayta işlaş, maşinasozlik, örmon va baliq sanoati ham rivojlangan. Okrug hududidan bir neça magistral neft va gaz quvurlari ötadi. Surgut va Nijnevartovsk yaqinida yirik issiqlik elektr stansiyalari bor.
Qişloq xöjaligida buğuçilik, sut çorvaçiligi, möynaçilik va ovçilik muhim. ÖzME'ga köra, okrugda bir neça daryo porti, 14 aeroport, jumladan Xanti-Mansiysk va Surgutda xalqaro aeroportlar işlaydi.
Madaniyati
13Okrugda tibbiyot va pedagogika oliy öquv yurtlari, etnografiya muzeylari, Xanti-Mansiysk yaqinida oçiq osmon ostidagi «Torum Maa» muzeyi bor. Arxeologik yodgorliklar orasida Surgut yaqinidagi Bars toği maşhur.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xanti-mansilar muxtor okrugi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3812 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXanti-mansilar muxtor okrugi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3812
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3812
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Khanty-Mansi Autonomous Okrugen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 66–67-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 66–67-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.