Yupiter
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Inglizça Vikipediya: Jupiter→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 143
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Yupiter — Quyoş tizimidagi eng katta va Quyoşdan uzoqligi böyiça beşinçi sayyora. U gaz gigantlari guruhiga kiradi. Inglizça Vikipediyaga köra, Yupiterning massasi Quyoş tizimidagi qolgan barça sayyoralar massasining yiğ…
+ ## Nomi
+ Sayyora qadimgi rimliklarning oliy xudosi Yupiter şarafiga nomlangan. Inglizça Vikipediyaga köra, qadimgi yunonlar uni Zevs nomi bilan atagan, Xalqaro astronomiya ittifoqi bu nomni 1976-yilda rasman tasdiqlagan, sayyoran…
+ ## Orbitasi va aylanişi
+ ÖzME'ga köra, Yupiter Quyoşdan örtaça 5,204 astronomik birlik (778,6 million km) uzoqlikda joylaşgan, [[m:2423|Orbita]]sining ekssentrisiteti 0,0484. U Quyoş atrofini 4332,59 sutkada (11,862 yil) bir marta aylanib çiqadi…
+ Yupiter öz öqi atrofida juda tez aylanadi: inglizça Vikipediyaga köra, ekvator mintaqasida bir aylaniş 9 soat 50 daqiqaga yaqin davom etadi. Şu sababli sayyora qutblarida siqiq şaklga ega: ÖzME'ga köra, qutbiy diametri e…
+ ## Fizik xususiyatlari
+ ÖzME'ga köra, sayyoraning ekvatorial diametri 143 600 km — Yernikidan 11 marta katta, sirti Yernikidan 122 marta, hajmi esa 1300 martadan ortiq katta. Massasi Yer massasidan 318 baravar ortiq, biroq örtaça ziçligi 1,33 g…
+ Inglizça Vikipediyaga köra, Yupiter atmosferasi massa böyiça taxminan 76 foiz vodorod va 24 foiz geliydan iborat; oz miqdorda ammiak, suv buği, metan, vodorod sulfid va boşqa birikmalar ham bor. ÖzME atmosfera tarkibidag…
+ Teleskopda Yupiter diskida ekvatorga parallel qora va oç belboğlar körinadi, ular doimo özgarib turadi. Eng maşhur detal — Katta qizil doğ, ulkan antisiklon böroni. ÖzME uni 1878-yilda aniqlangan deb körsatadi, inglizça …
+ ## Yöldoşlari va halqalari
+ 1610-yilda Galileo Galiley teleskop yordamida Yupiterning tört eng katta yöldoşi — Io, Yevropa, Ganimed va Kallistoni kaşf etgan; ular oddiy durbinda ham körinadi. ÖzME'ga köra, 1675-yilda daniyalik astronom Ole Römer Yu…
+ ## Tadqiq etilişi
+ Sayyoraga ilk bor 1973-yilda «Pioner-10», 1974-yilda «Pioner-11», 1979-yilda «Voyajer-1» va «Voyajer-2» apparatlari yaqinlaşgan. 1995-yilda «Galileo» Yupiterning birinçi sun'iy yöldoşiga aylangan; inglizça Vikipediyaga k…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 10-jild, 46–47-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 96
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)