Aleksandriya Esxata
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Aleksandriya Esxata (yunonça «eng çekkadagi Aleksandriya»), Çekka Iskandariya — Aleksandr Makedonskiy Örta Osiyoga yurişi paytida Sirdaryo (antik mualliflarda Tanais yoki Yaksart) böyida bunyod ettirgan şahar. ÖzME'ga köra, u istilo etilgan ölkalarda Aleksandr nomi bilan qurilgan 70 dan ortiq şaharlardan biri bölib, hozirgi Xöjand örnida joylaşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, şahar miloddan avvalgi 329-yil avgustida Farğona vodiysining janubi-ğarbiy çekkasida tiklangan va Aleksandr saltanatining Örta Osiyodagi eng şimoliy tayanç nuqtasi bölgan.12
Qurilişi
13ÖzME yunon tarixçisi Arrian va rim tarixçisi Kvint Kursiy Rufga tayanib, voqealarni şunday bayon qiladi: Marokanda (Samarqand) zabt etilgaç, Aleksandr Sirdaryoga yetib kelib, qöşiniga dam bergan va lager atrofini devor bilan örab şahar barpo etişni buyurgan. Yangi istehkom saklarga (skiflarga) qarşi uruşda mudofaa uçun zarur bölgan. Devorning uzunligi 60 stadiy bölib, ÖzME bir stadiyni 176,6 m deb hisoblaydi. Manbalarga köra, mudofaa inşootlari va turar joylar 17 yoki 20 kun içida qurib bitkazilgan. Aleksandr şaharga yunon asirlari va uruşga yaroqsiz bölib qolgan makedon jangçilarini joylaştirgan, söng xudolarga qurbonlik keltirib, tantana uyuştirgan.
Rusça Vikipediyaga köra, Kursiy Rufning yozişiça, daryoning narigi qirğoğidagi saklar qurilişga xalaqit berib, makedonlarni kamondan öqqa tutgan; Aleksandr katapultalar bilan ularni qaytarib, sallarda daryodan ötgan va hujumçilarni çölga çekinişga majbur etgan.
Joylaşuvi masalasi
13Şaharning aniq örni uzoq vaqt bahsli bölgan: tadqiqotçilar uni Bekobod, Kurkat, Farğona yoki Kanka şahar xarobasi atrofida qidirgan. Rusça Vikipediyaga köra, arxeolog Numon Neğmatov Kursiy Rufning yuqoridagi xabarini tahlil qilib, daryo orqali ötişma faqat Xöjand yaqinida bölişi mumkin degan xulosaga kelgan, çunki boşqa joylarda qayir qamişzor va botqoq bölgan. 1975-yilda Xöjand qal'asi devori ostidan miloddan avvalgi IV asrga oid xom ğişt terimi topilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, eski qal'a tepaligida örta asr qatlamlari ostida ellinistik va ahamoniylar davri qatlamlari aniqlangan; topilgan tanga, sopol va qurollar Xöjand ölkaşunoslik muzeyida saqlanadi. Ayrim olimlar şahar ilgari Kir II asos solgan Kiropol örnida qurilgan bölişi mumkin deb hisoblaydi.
Keyingi taqdiri
13Inglizça Vikipediyaga köra, miloddan avvalgi 250-yildan keyin şahar Yunon-Baqtriya podşolligi bilan yaqin aloqada bölgan, ayniqsa Yevtidem I Söğdni öz hukmiga olgaç. Ayrim tadqiqotçilar Xan sulolasi davri xitoy manbalarida tilga olingan Dayuan ölkasini Aleksandriya Esxata atrofi bilan boğlaydi; miloddan avvalgi 130-yil atrofida Çjan Tsyanning elçiligi bu yerga yetib kelgan. Bu aloqalar keyinçalik Buyuk ipak yölining şakllanişiga hissa qöşgan deb hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Aleksandriya Esxata // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2964 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAleksandriya Esxata. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2964
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2964
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Александрия Эсхатаru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Alexandria Esçateen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 312-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 312-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.