Amudaryo tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Amudaryo tumani — Özbekiston tarkibidagi Qoraqalpoğiston Respublikasidagi ma'muriy tuman. Amudaryoning çap sohilida joylaşgan. Ma'muriy markazi — Manğit şahri. Rusça Vikipediyaga köra, tuman 1957-yil 18-dekabrda Qipçoq va Manğit tumanlarini birlaştiriş yöli bilan tuzilgan.12
Joylaşuvi va tabiati
13ÖzME'ga köra, tuman şimolda Nukus tumani, şarqda Xorazm viloyatining Gurlan tumani, janub va ğarbda esa Turkmaniston hududi bilan çegaradoş. Maydoni 1,02 ming km².
Hudud asosan tekislikdan iborat, Amudaryo böyida Jumurtov tizmasi kötarilib turadi. Iqlimi keskin kontinental: ÖzME'ga köra, qişi sovuq, iyulning örtaça harorati 27–32° atrofida bölib, yiliga atigi 100–110 mm yoğin tuşadi. Şu bois dehqonçilik butunlay suğoriş hisobiga yuritiladi: tuman hududida Qipçoqarna, Manğitarna, Qiliçniyozboyarna kanallari va önlab ariqlar bor, yerlarni şörlaniş va botqoqlanişdan himoyalaş uçun zovurlar qazilgan. Tumandagi Çoyköl, Orqaköl, Uzunköl va boşqa köllarda baliq va suv quşlari köp, ulardagi qamiş qurilişda işlatiladi.
Tuproqlari asosan soz va qumloq. Ösimliklardan tol, terak, tut, turanğil, yantoq, qamiş, yovvoyi hayvonlardan qobon, şoqol, böri, quşlardan qirğovul, ördak, ğoz uçraydi.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 1999-yilda tumanda 126 mingdan ziyod kişi yaşagan, ularning 30,6 mingi şaharlarda istiqomat qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2022-yilda aholi soni 204,7 ming kişiga yetgan. Aholining asosiy qismi özbeklar, şuningdek, qoraqalpoq, qozoq, turkman va boşqa millat vakillari yaşaydi.
Ma'muriy bölinişi
13Inglizça Vikipediyaga köra, tuman tarkibida bitta şahar (Manğit), tört şaharça — Jumurtov, Qipçoq, Qiliçboy va Xitoy, şuningdek, 16 ovul fuqarolar yiğini bor; ular orasida Nazarxon, Örta-qal'a, Quyuqköpir, Dörmon, Qanğli, Bobur va boşqalar sanaladi. ÖzME yozilgan davrda tumanda bir şahar, bir şaharça va ön ovul fuqarolar yiğini bölgan.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, tuman xöjaligining asosini paxtaçilik, pillaçilik, boğdorçilik, sabzavotçilik va çorvaçilik taşkil etgan. Suğoriladigan yerlar qariyb 39 ming gektar bölib, ekin maydonlarining yarmidan köpiga paxta ekilgan, şuningdek, şoli, makkajöxori, beda va sabzavot yetiştirilgan. Sanoatda Manğit paxta tozalaş va ğişt zavodlari, ip yigiruv va tikuvçilik korxonalari, qator quriliş taşkilotlari faoliyat yuritgan. Tuman Taxiataş issiqlik elektr stansiyasi va Manğit gidroelektr stansiyasidan energiya oladi.
Ijtimoiy soha
13ÖzME ma'lumotlariga köra, 1990-yillarning ikkinçi yarmida tumanda 80 dan ortiq umumta'lim maktabi, litsey, önlab kutubxona va klublar, kasalxona va ambulatoriyalar işlagan. 1934-yildan «Amudaryo haqiqati» tuman gazetasi naşr etiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Amudaryo tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3678 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAmudaryo tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3678
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3678
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Амударьинский районru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Amudarya districten.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 451–452-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 451–452-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.