Aziziddin Nasafiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Aziziddin Nasafiy (töliq ismi Aziziddin ibn Muhammad Nasafiy; 1263-yilda vafot etgan) — XIII asrda yaşagan sufiy mutafakkir va şoir, tasavvuf falsafasining yirik vakili. ÖzME'ga köra, u Najmiddin Kubro ta'limotini Muhyiddin ibn Arabiy qaraşlari bilan uyğunlaştirgan kubraviya şayxlaridan biri bölgan. Asarlarini fors tilida yozgan.
Hayoti
13Nasafiy Nasaf şahrida tuğilgan, tuğilgan yili ma'lum emas. Dastlab ona şahrida, söngra Buxoro madrasalarida öqigan. U asosan falsafa va hikmat ilmlarini egallagan, tibbiyotdan ham çuqur xabardor bölgan.
ÖzME'ning yozişiça, 1243–1251-yillarda Xurosonda yaşagan maşhur orif Sa'diddin Hamaviy (Hamuya, 1191–1252) bilan tanişuvi uning hayotida buriliş yasagan: Nasafiy şundan söng tasavvuf yöliga kirgan. Elxoniylar Buxoroga hujum qilganda u Xurosondagi Bahrobodga köçgan, keyin Isfahon va Şerozda bölgan va oxir-oqibat Yazd yaqinidagi Abarköhda qarorgoh tutgan. Umrining sönggi yillari şu yerda ötgan.
Asarlari
13Nasafiyning eng maşhur asari — «Insoni komil» («Komil inson»). U muqaddima va turli mavzulardagi 22 risoladan tarkib topgan, şu sabab ba'zan muallif risolalarining töplami deb ham ataladi. Asardagi risolalarning köpi «Manozil us-soyirin» («Yölovçilar manzillari») asarining ayrim nusxalarida ham uçraydi. Kitob irfon va hikmatga oid nozik masalalarni muhokama qiladi.
Muallifning özi aytişiça, uning qaraşlari eng töliq ifodasini «Maqsad ul-aqso» («Eng oliy maqsad») asarida topgan; bu kitob sakkiz fasl, sakkiz bob va xotimadan iborat. Irfon asoslariga bağişlangan «Bayon ut-tanzil» nomli ixçam kitob ham uning qalamiga mansub. ÖzME Nasafiyning çet ellarda çop etilgan boşqa asarlarini ham sanab ötadi: «Zubdat ul-haqoyiq» («Haqiqatlar xulosasi»), «Usul va furu'» («Ildizlar va şoxlar»), «Mabda' va ma'od» («Boşlanğiç va qaytiş»), «Miftoh ul-asror» («Sirlar kaliti»), «Nafsi insoniy», «Vahdati vujud».
Qaraşlari
13ÖzME'ga köra, Nasafiy asarlarining markaziy ğoyasi — olam va inson birligi haqidagi ta'limot. Uning nazdida inson butun borliqni öz içiga olgan kiçik olam bölib, komil inson tuşunçasi şu qaraşdan kelib çiqadi. Vahdati vujud — borliq birligi haqidagi ta'limot ham uning ijodida muhim örin tutadi. Bu ğoyalar orqali Nasafiy kubraviya tariqatining amaliy tasavvufini ibn Arabiy maktabining falsafiy qaraşlari bilan yaqinlaştirgan.
Merosining örganilişi
13Nasafiy ijodi arab, ingliz, nemis, fransuz, turk, hind va rus olimlari tomonidan tadqiq qilingan. Uning qölyozmalari Vena, Leyden, London, Kalkutta, Duşanbe, Istanbul, Sankt-Peterburg va Tehron kutubxonalarida, şuningdek, Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutining qölyozmalar fondida saqlanadi. «Zubdat ul-haqoyiq» asarini N. Komilov özbek tiliga tarjima qilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Aziziddin Nasafiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3896 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAziziddin Nasafiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3896
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3896
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 6-jild, 85-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 85-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.