Isfahon
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Isfahon (forsça: اصفهان) — Eronning markaziy qismidagi şahar, Zoyanderud daryosi böyida joylaşgan. U Isfahon viloyatining ma'muriy markazi va mamlakatda Tehron hamda Maşhaddan keyin uçinçi yirik şahar hisoblanadi.
Tarixi
13Isfahon hududida odamlar yaşaşi paleolit davriga borib taqaladi: arxeologlar paleolit, mezolit, neolit, bronza va temir davriga oid buyumlar topgan. Qadimiy qölyozmalarda, jumladan Ptolemey asarlarida şahar Aspadana nomi bilan tilga olingan. Sosoniylar davrida (3–7-asrlar) u Markaziy Eronning iqtisodiy va madaniy markazi bölgan.
Arablar şaharni 642-yilda egallagan (inglizça manbaga köra; Özbekça manbada — 7-asr). Buyiylar va saljuqiylar davrida şahar yanada rivojlangan. Rus tilidagi manbaga köra, sulton Malikşoh (1072–1092) davrida Isfahon saljuqiylar davlatining poytaxti bölgan. 1237-yilda möğullar şaharni vayron qilgan, keyinroq u qayta tiklangan. 1387-yilda Amir Temur Isfahonni egallagan; ingliz va rus manbalariga köra, şaharda qözğolon bölib, javoban 70 ming aholi öldirilgan deb aytiladi.
Safaviylar davrida şahar ayniqsa ravnaq topgan. Ingliz va rus manbalariga köra, şoh Abbos I davrida Isfahon poytaxtga aylangan. Şahar 17-asr örtalarida qariyb 600 ming aholili katta şahar bölgan. 1722-yilda afğonlar uni bosib olib talon-taroj qilgan. Keyinçalik poytaxt Tehronga köçirilgaç, şahar avvalgi mavqeini yöqotgan. Poytaxt köçirilgan vaqt manbalarda turliça körsatilgan: özbekça manbada 17-asr oxiri, rus manbasida 18-asr örtalari, ingliz manbasida 1775-yil.
Geografiyasi
13Şahar Zoyanderud daryosining unumdor yaylov vodiysida, Zagros tizmasi etagida joylaşgan. U Eronni şimoldan janubga va ğarbdan şarqqa kesib ötuvçi asosiy yöllar kesişmasida. Rus tilidagi manbaga köra, dengiz sathidan balandligi 1590 metr, örtaça yillik yoğin 125 mm (özbekça manbada — 128 mm). Tehrondan masofa manbalarda 340, 435 va 440 km deb turliça berilgan.
Aholisi
132006-yilda aholisi özbekça manbada 1 583 609, rus manbasida 1 547 164 kişi deb körsatilgan. Ingliz tilidagi manbada aholi taxminan 2 238 000 kişi deyiladi va u mamlakatdagi ikkinçi yirik metropoliten hudud sifatida ta'riflanadi. 20-asrda Isfahonga Eronning janubidan köp kişi köçib kelgan.
Iqtisodiyoti
13Isfahon — Tehrondan keyingi muhim savdo-sanoat markazi, avtomobil va havo yöllari tuguni. Şaharda töqimaçilik (ip va jun gazlamalar, trikotaj), yoğoçsozlik, oziq-ovqat, sement, poyabzal, kimyo korxonalari va oyna zavodi bor. Rus manbasiga köra, 1960–1970-yillarda SSSR kömagida qurilgan yirik metallurgiya zavodi, neftni qayta işlaş zavodi va aviatsiya zavodi faoliyat yuritadi. Isfahon gilam töqiş va örta asr miniatyuraçiligining qadimiy markazi. 2015-yil 15-oktyabrda metroning birinçi liniyasi oçilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Isfahon me'morçiligi, köpriklari, saroylari, masjidlari va minoralari bilan maşhur. Şahar Eron madaniyatida „dunyoning yarmi“ (Nisf-e jahon) nomini olgan. Naqşi Jahon maydoni va Jome masjidi YUNESKO Jahon merosi röyxatiga kiritilgan.
Bu yerdagi yodgorliklar orasida Jome masjidi (9–20-asrlar), Şoh masjidi (1612–30), Şayx Lutfulloh masjidi (1603–18), Çihil sutun saroyi (1590), Oliqopu saroyi, Modari Şoh madrasasi (1706–14), Jonbe masjidi (tebranuvçi minoralari bilan), Sarebon minoralari, Horune Viloya maqbarasi, Haşt Behişt hamda bir neça köprik-binolar bor. Şaharda Armanistonlar mahallasi Yangi Julfa ham joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Isfahon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/709 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIsfahon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/709
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/709
Raqamlarda
Aholi soni · 2016-yil
2 mln kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q42053wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q335210wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.