Barbados

Barbados — Kiçik Antil orollaridagi Barbados orolida joylaşgan davlat. Maydoni taxminan 430 km², poytaxti — Brijtaun şahri. Uzbekça Vikipediyadagi ma'lumotga köra, aholisi 411 ming kişi (2023-yil).

Yevropaliklar kelgunga qadar orolda indeyslarning arvak va karib qabilalari yaşagan. Ingliz tilidagi manbaga köra, orolning dastlabki nomi Ichirouganaim bölgan, kalinagolar (kariblar) orolda 13-asrdan yaşagan. Orolning kaşf etilişi haqida manbalar bir-biriga mos kelmaydi: özbekça manbada 1518-yilda ispanlar kaşf etib, 1625-yilgaça Ispaniya mustamlakasi bölgani aytiladi; ingliz tilidagi manbada esa orol 1511-yilgi ispan xaritasida paydo bölgani, Portugaliya uni 1532–1536-yillar oraliğida öziniki deb e'lon qilib, 1620-yilda tark etgani yozilgan. Rusça manbada nomni 1536-yilda portugal tadqiqotçisi Pedru Kampuş bergan deyiladi.

Ingliz kemasi 1625-yil 14-mayda orolga yetib kelgan. Doimiy ingliz aholi punkti 1627-yilda hozirgi Xoultaun yaqinida vujudga kelgan. Mustamlakaçilar tamaki va şakarqamiş plantatsiyalarini barpo etib, Afrikadan köp sonli qullarni keltirdilar. Plantatsiyalarda şartnoma asosida yollangan xizmatkorlar, jumladan Irlandiyadan keltirilganlar ham işlagan; ularning avlodlari «redlegxlar» deb ataladi. Orol parlamenti — Majlis palatasi 1639-yilda taşkil etilgan. 1816-yilda qullarning Bussa qözğoloni bölib ötdi. 1834-yilda qullik bekor qilindi.

1930-yillarda mehnat va siyosiy huquqlar uçun harakat kuçaydi. 1961-yilda Barbados içki öz-özini boşqariş huquqini oldi, 1966-yil 30-noyabrda mustaqillikka erişdi; bu sana milliy bayram — Mustaqillik kunidir. 1966-yildan Barbados BMT a'zosi. 2021-yil 30-noyabrda mamlakat Hamdöstlik tarkibida respublikaga aylandi.

Barbados — marjonsimon ohaktoşlardan tarkib topgan tropik orol. Yer yuzasi orol markaziga tomon zina şaklida kötarilib boradi. Rusça manbaga köra, eng baland nuqtasi — Xillabi toği (336 m), özbekça manbada balandlik 340 m gaça deyilgan. Orolda doimiy daryolar yöq. Iqlimi tropik, Atlantika okeanidan esadigan passat şamollari ta'sirida. Yillik yoğin 1400 mm gaça. Eng iliq oy — sentyabr (örtaça 27°), eng salqin oy — fevral (25°). Sohillarda palmalar ösadi, ularning ortida şakarqamişzorlar joylaşgan.

2021-yil 30-noyabrgaça davlat boşliği Buyuk Britaniya monarxi bölib, uni general-gubernator vakillik qilgan. Şu sanadan boşlab Barbados respublika, davlat boşliği — parlament saylaydigan prezident (rusça manbaga köra, 4 yil muddatga). Qonun çiqaruvçi hokimiyat ikki palatali parlament: Majlis palatasi va Senat. Ijroiya hokimiyatni boş vazir boşçiligidagi hukumat amalga oşiradi. Siyosiy partiyalar: Barbados leyboristlar partiyasi (1938), Demokratik leyboristlar partiyasi (1955), Milliy-demokratik partiya.

Şakarqamiş plantatsiyalari mustamlaka davrida iqtisodiyotning asosi bölgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, Barbados Karib havzasining yetakçi turistik yönalişlaridan biri hisoblanadi.

Davlat tili — ingliz tili. Dindorlar asosan protestantlar. Aholining 80 foizini afrikaliklar, 16 foizini duragaylar, 4 foizini yevropaliklar taşkil etadi (özbekça manba). Kattalar savodxonligi — 99 foiz. Aholi ziçligi Amerikada eng yuqorilardan biri (1 km² ga salkam 600 kişi). Mahalliy aholi oroldi «Bim» deb ham ataydi; ingliz tilidagi manbaga köra, bu söz igbo tilidan kelib çiqqan bölişi mumkin.