Beruniy (şahar)
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Beruniy — Özbekiston tarkibidagi Qoraqalpoğiston Respublikasida joylaşgan şahar, Beruniy tumanining ma'muriy markazi. U Amudaryoning öng sohilida, Turkmaniston çegarasiga yaqin hududda joylaşgan. ÖzME'ga köra, şahar Urganç temir yöl stansiyasidan 20 km şimoli-şarqda turadi. Rusça Vikipediyaga köra, Beruniy Nukusdan 147 km şarqda, dengiz sathidan 87 metr balandlikda joylaşgan, aholisi 2020-yilda taxminan 68 ming kişini taşkil etgan (ÖzME 2000-yil uçun 51 ming kişi deb körsatadi).1
Nomi va tarixi
13Şahar örnida qadimda Xorazmning poytaxti — Kat (Kyat) şahri bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 10-asr oxirida yozilgan forsiy geografik asar «Hudud ul-olam» Katni Xorazmning boş şahri deb ataydi. Bu yerda buyuk olim Abu Rayhon Beruniy tuğilib ösgan; ÖzME'ga köra, u 990-yillarda şaharda astronomik kuzatişlar olib borgan.
Keyingi davrda aholi punkti Şabboz (Şayx Abbos Vali) nomi bilan ma'lum bölgan. 1957-yilda u olim şarafiga Beruniy deb qayta nomlangan, 1962-yilda esa şahar maqomini olgan.
1969-yil mart oyida Amudaryo toşqini şaharga katta zarar yetkazgan. Rusça Vikipediyaga köra, muz tiqilişi himoya dambalarini buzib yuborgan, binolarning qariyb 90 foizini suv bosgan, 30 mingga yaqin kişi uy-joysiz qolgan va 22 kişi halok bölgan. Şahar qisqa muddatda qayta tiklangan, keyingi yillarda yangi mavzelar va köçalar barpo etilib, uning hududi kengaygan.
Iqlimi
13Iqlimi keskin kontinental, quruq. ÖzME'ga köra, yanvarning örtaça harorati −15...−20°, iyulniki esa 38° atrofida böladi. Rusça Vikipediyaga köra, eng yuqori harorat 44°, eng past harorat −22° etib qayd etilgan.
Xöjaligi va madaniyati
13Beruniy — Qoraqalpoğistonning muhim sanoat markazlaridan biri. ÖzME'ga köra, şaharda paxta tozalaş, yoğ-ekspeller, ğişt va asfalt zavodlari, bosmaxona faoliyat körsatgan. Rusça Vikipediya bundan taşqari ip-kalava, trikotaj va poyabzal işlab çiqarişni qayd etadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Beruniy (şahar) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2546 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABeruniy (şahar). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2546
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2546
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Беруни (город)ru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 271-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 271-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.