Dmitriy Pisarev
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Dmitriy Ivanoviç Pisarev (1840-yil 14-oktabr, hozirgi Lipetsk viloyatidagi Znamenskoye qişloği — 1868-yil 16-iyul, hozirgi Yurmala, Latviya) — rus publitsisti, adabiyotşunos va tanqidçi. Rusça Vikipediyaga köra, u Çernişevskiy va Dobrolyubovdan keyin 1860-yillar avlodining eng nufuzli tanqidçilaridan biri sanaladi va «inqilobiy demokratlar» doirasiga mansub hisoblanadi.1
Hayoti
13Rusça Vikipediyaga köra, Pisarev zodagon oilasida tuğilgan, bolaligidayoq fransuz tilida bemalol gaplaşgan. ÖzME'ga köra, 1856–1861-yillarda Peterburg universitetining tarix-filologiya fakultetida tahsil olgan. Rusça Vikipediya qayd etişiça, u bitiruv işi uçun kumuş medal bilan taqdirlangan.
1860-yil oxiridan «Russkoye slovo» («Rus sözi») jurnalida işlay boşlagan va tez orada uning yetakçi tanqidçisi va ğoyaviy rahbariga aylangan. ÖzME'ga köra, şu yillarda uning qaraşlari keskin radikallaşgan: u rus jamiyatining eskirgan asoslarini ötkir söz bilan larzaga solişni maqsad qilib qöygan. Çor hukumatini ağdarişga çaqiruvçi pamflet yozgani uçun 1862-yilda hibsga olingan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1866-yil noyabrigaça Pyotr-Pavel qal'asida saqlangan, ammo 1863-yildan qamoqda yozişni davom ettirişga ruxsat berilgan.
1866-yilda avf etilgaç, N. A. Nekrasov muharrirligidagi «Oteçestvenniye zapiski» («Vatan yozuvlari») jurnali bilan hamkorlik qilgan. 1868-yil yozida Riga körfazida çömilayotganda çökib halok bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, Peterburgdagi Volkovo qabristonining Adabiyotçilar xiyobonida dafn etilgan.
Qaraşlari va ijodi
13Pisarev qisqa umri davomida köplab falsafiy va adabiy-tanqidiy maqolalar yozgan. ÖzME'ga köra, 1860-yilda Geyne ijodi bilan tanişuv uning estetik qaraşlari şakllanişida muhim rol öynagan. Keyinçalik u tabiiy fanlarga qattiq berilib, jamiyat taraqqiyotini, avvalo, tabiatşunoslik va matematikaning rivoji bilan boğlagan. Şu nuqtai nazardan u estetikani va badiiy asarlarning estetik talqinini foydasiz deb hisoblagan, Çernişevskiyning «oqilona egoizm» nazariyasini qöllab-quvvatlagan («Realistlar», 1864).
Rusça Vikipediyaga köra, adabiy tanqidda u Dobrolyubov boşlagan «real tanqid»ni davom ettirib, badiiy obrazlarni ijtimoiy tiplarning aksi sifatida talqin etgan; Turgenevning «Otalar va bolalar» romaniga bağişlangan «Bazarov» (1862), Dostoyevskiyning «Jinoyat va jazo»siga oid «Hayot uçun kuraş» (1867) maqolalari şular jumlasidan. «Puşkin va Belinskiy», «Estetikaning yemirilişi» maqolalarida Puşkin ijodining ahamiyatini rad etgan.
ÖzME'ga köra, Pisarevning Saltikov-Şçedrinni keskin tanqid qilişi va satiraning ijtimoiy ahamiyatini inkor etişi («Beozor yumor çeçaklari») uning qaraşlaridagi bahsli jihatlardan biri bölgan. Uning eng yaxşi maqolalari ma'rifatparvarlik ruhi bilan suğorilgan, biroq ularning köpi munozarali fikrlardan xoli emas. Rusça Vikipediyaga köra, Pisarev Geynening «Atta Troll» dostoni va Klopştokning «Messiada»si qismini rus tiliga tarjima qilgan; zamondoşlari uning maqolalaridagi jöşqin ohang, aforizm va ötkir qiyoslarning ta'sirini ta'kidlagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Dmitriy Pisarev // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4050 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADmitriy Pisarev. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4050
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4050
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Писарев, Дмитрий Ивановичru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 231–232-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 231–232-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.