Gambia
SaqlaşBoşqa nomlari: The Gambia
Öqiş: 2 daqiqa
Gambiya (rasmiy nomi — Gambiya Respublikasi) — Ğarbiy Afrikadagi davlat, qit'a materikidagi eng kiçik mamlakat. Poytaxti — Banjul; yagona rasmiy tili — ingliz tili.
Tarixi
13Arab savdogarlari 9–10-asrlarda Gambiya hududi haqida dastlabki yozma ma'lumotlarni qoldirgan. 14-asr boşida bugungi Gambiya hududining aksari qismi Mali imperiyasi tarkibida bölgan. Portugallar bu yerga 15-asr örtalarida, 1455-yilda dengiz orqali yetib kelgan.
1588-yilda Portugaliya taxtiga da'vogar Antonio Gambiya daryosidagi eksklyuziv savdo huquqini ingliz savdogarlariga sotgan. 1618-yilda Angliya qiroli Jeyms I ingliz kompaniyasiga Gambiya va Oltin qirğoq bilan savdo qilişga ruxsat bergan. 1651–1661-yillarda ayrim hududlar Kurlandiya va Semigaliya gersogligi qöl ostida bölgan, 1664-yilda esa rasman Angliyaga berilgan. 1783-yilgi Versal şartnomasi bilan Buyuk Britaniya Gambiya daryosiga egalik qildi; fransuzlar saqlab qolgan Albreda anklavi 1856-yilda Britaniyaga ötdi. Birlaşgan Qirollik 1807-yilda imperiyasida qul savdosini bekor qildi, 1816-yilda Baturst (hozirgi Banjul) harbiy posti taşkil etildi. 1888-yilda Gambiya alohida mustamlakaga aylandi, 1889-yilgi Britaniya–Fransiya kelişuvi uning çegaralarini belgiladi.
Gambiya 1965-yil 18-fevralda mustaqillikka erişdi. 1970-yil 24-aprelda respublika deb e'lon qilindi, Dauda Jovara prezident böldi. 1981-yilda sodir etilgan töntariş urinişi Senegal qöşinlari yordamida bostirildi; 1982-yilda ikki davlat Senegambiya konfederatsiyasi töğrisida şartnoma imzoladi, Gambiya 1989-yilda undan butunlay çiqdi. 1994-yil 22-iyulda Yahya Jammeh qonsiz töntariş bilan hokimiyatni egalladi. 2016-yil dekabrida saylovda Adama Barrou ğolib çiqdi; Jammeh dastlab natijani tan oldi, söng hokimiyatni topşirişdan boş tortdi. ECOWAS harbiy aralaşuvi bilan Jammeh hokimiyatdan çetlatildi, Barrou 2017-yil 19-yanvarda Dakardagi Gambiya elçixonasida qasamyod qildi.
Geografiyasi
13Gambiya Afrikaning ğarbiy sohilida, Gambiya daryosi böylab joylaşgan. Mamlakat Senegal bilan öralgan, çegara uzunligi 740 km; ğarbdan Atlantika okeani yuvib turadi, qirğoq çiziği 80 km. Davlat daryo ikki tomonida çözilgan tor yölak şaklida, uzunligi taxminan 400 km. Maydoni 11 000–11 300 km² atrofida, şundan 10 000 km² quruqlik va 1000 km² suv yuzasi.
Iqlimi subekvatorial: quruq (noyabrdan maygaça) va yomğirli (iyundan oktyabrgaça) mavsumlar almaşadi. Quruq mavsumda Sahroi Kabirdan esadigan şamol Harmattan deb ataladi. Noyabrdan maygaça havo harorati +21 dan +27 °C gaça, yozda örtaça +27 dan +32 °C gaça. Yoğingarçilik mamlakatning aksariyat qismida 1000 mm dan oşmaydi.
Davlat tuzumi
13Gambiya 1970-yildan respublika; prezident davlat va hukumat boşliği vazifasini birga bajaradi. 2015-yil dekabrida Jammeh mamlakatni Islom Respublikasi deb e'lon qilgan, 2017-yil 29-yanvarda Barrou «islom» sifatini rasmiy nomdan olib taşlab, avvalgi nomni tikladi. Gambiya Hamdöstlikdan 2013-yilda çiqqan va 2018-yilda unga qaytgan; u ECOWASning ta'sisçilaridan biri.
Iqtisodiyoti
13Iqtisodiyotda qişloq xöjaligi, baliqçilik va ayniqsa turizm asosiy örin tutadi. 2022-yilda aholining 17,2 foizi kuniga 2,15 AQSh dollaridan (2017-yil XQT böyiça) kam mablağ bilan yaşagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gambia // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/261 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGambia. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/261
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/261
Raqamlarda
Aholi soni · 2025-yil
2,8 mln kişi
+2,3 %2024-yilga nisbatan
Yalpi içki mahsulot (YaIM) · 2025-yil
AQSh dollari: 2,6 mlrd
+7,9 % (yaxşi)2024-yilga nisbatan
YaIM aholi jon boşiga · 2025-yil
AQSh dollari: 919
+5,5 % (yaxşi)2024-yilga nisbatan
Iqtisodiy ösiş (real YaIM) · 2025-yil
5,7 %
−0,3 punkt (yomon)2024-yilga nisbatan · 2026 prognozi: 5,1 %
Inflyatsiya · 2024-yil
11,6 %
−5,4 punkt (yaxşi)2023-yilga nisbatan
Işsizlik darajasi · 2025-yil
6,5 %
özgarmadi2024-yilga nisbatan
Örtaça umr davomiyligi · 2024-yil
66,1 yil
+0,3 % (yaxşi)2023-yilga nisbatan
Şaharda yaşovçilar · 2025-yil
65 %
+0,7 punkt2024-yilga nisbatan
Internetdan foydalanuvçilar · 2024-yil
49,5 %
+0,8 punkt (yaxşi)2023-yilga nisbatan
Savodxonlik (kattalar) · 2021-yil
51,6 %
−1,5 punkt (yomon)2018-yilga nisbatan
Dunyo xaritasida · qöşnilari bilan taqqoslaş · Manba: Jahon banki (CC BY 4.0), Xalqaro valyuta jamğarmasi (IMF) (manba körsatiladi)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q1005wikidata.org · 14 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.