Hor (botiq)
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Hor (Al-Hor, Ghor; Iordan rift vodiysi deb ham ataladi) — Ğarbiy Osiyodagi tektonik botiq. ÖzME'ga köra, u Isroil, Suriya va Iordaniya hududlarida joylaşgan. Inglizça va rusça Vikipediya bu qatorga Falastin hududlari, jumladan, Iordan daryosining ğarbiy sohilini ham qöşadi. Botiqda Yer yuzidagi eng past quruqlik — Ölik dengiz qirğoği joylaşgan.12
Joylaşuvi va ölçamlari
13ÖzME'ga köra, Hor şimolda Bakao grabeni bilan janubda al-Araba vodiysi oraliğida çözilgan. Uning şimoldan janubga uzunligi 300 km ga yaqin, eng keng joyi 25 km. Rusça Vikipediya botiq uzunligini taxminan 250 km deb körsatadi. Ikki tomondan uni nisbiy balandligi 1000—1400 metrga yetadigan tik yonbağirli toğlar öraydi. Hor — taşqariga oqimi bölmagan berk havza.
Inglizça Vikipediyaga köra, bu geografik mintaqa Iordan daryosini butun uzunligi böylab qamrab oladi: daryo boşlanişidan Hula vodiysi, Tabariya köli (Jalila dengizi) orqali Ölik dengizgaça, söngra Araba botiği va Aqaba qöltiği orqali Qizil dengizgaça davom etadi.
Suv havzalari
13ÖzME'ga köra, botiqda Iordan daryosi, Hula va Tabariya köllari hamda Ölik dengiz joylaşgan. ÖzME Ölik dengiz sathini −395 metr deb körsatadi va uni Yer yuzidagi eng past joy sifatida qayd etadi. Inglizça Vikipediya ham Ölik dengiz qirğoğini sayyoradagi eng past quruqlik nuqtasi deb ataydi.
Geologik tuzilişi
13Rusça Vikipediyaga köra, Hor miotsen davrida (23,8—5,3 million yil oldin) Arabiston tektonik plitasi Afrikadan şimolga, keyin şarqqa siljiganda vujudga kelgan. Keyinroq Örta dengiz bilan botiq orasidagi yöl berkilib, vodiyga dengiz suvi kirmay qolgan.
Botiq orqali Ölik dengiz yoriği (transform yoriği) ötadi. Inglizça Vikipediyaga köra, u Arabiston plitasini Afrika plitasidan ajratib turadi va Qizil dengiz riftini Turkiyadagi Şarqiy Anadolu yoriği bilan tutaştiradi. Daryo terrasalari va arxeologik obidalarning siljişiga qarab, plitalarning özaro harakati yiliga bir neça millimetr deb baholanadi. Ölik dengiz botiğining kelib çiqişi haqida olimlar orasida yagona fikr yöq: bir qaraşga köra, u Qizil dengiz riftining davomi, boşqasiga köra esa yoriq böylab yer pöstining kengayişi va çökişi natijasidir.
Zilzilalar
13Hududda seysmik xavf yuqori. Inglizça Vikipediyaga köra, 1033-yilda Iordan vodiysida yuz bergan kuçli zilzila keng vayronagarçilik va sunamiga sabab bölgan, unda 70 ming kişi halok bölgan. Bu manbaga köra, yoriqda töplangan kuçlaniş kelajakda magnitudasi 7,4 atrofidagi zilzilaga olib kelişi mumkin.
Iqlimi va ösimliklari
13ÖzME'ga köra, Hor iqlimi quruq va issiq, botiqda çala çöl ösimliklari tarqalgan. Rusça Vikipediya ham botiq iqlimi va tabiiy ösimlik qoplamini yarim çöl tipiga mansub deb tavsiflaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Hor (botiq) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3850 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHor (botiq). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3850
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3850
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Гхорru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Jordan Rift Valleyen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.