Jarib
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Jarib (arabça) — Şarq mamlakatlarida, jumladan Markaziy Osiyoda qöllanilgan ölçov birligi. U yer yuzasini, ayrim joylarda esa hajm va oğirlikni ölçaşda işlatilgan. ÖzME'ga köra, jarib 7-asrdan boşlab qöllanila boşlagan, uning aniq qiymati esa davr va hududga qarab sezilarli farq qilgan.
Yuza ölçovi sifatida
13Yuza ölçovi sifatida jarib tanobga teng bölgan: ÖzME ma'lumotiga köra, bir jarib 3600 kvadrat gazni taşkil etgan. Ayrim adabiyotlarda bir gaz 66,5 santimetr deb olinadi; bu hisobda bir jarib taxminan 1592 kvadrat metrga teng böladi. Ilk örta asrlarda kiçik jarib 1592 kvadrat metr, katta jarib esa 5837 kvadrat metr bölgan. 15-asrdan boşlab uning qiymati 960 kvadrat metrga tuşgan.
Markaziy Osiyoning huquqiy hujjatlarida jarib va tanob bir xil yuza ölçovini anglatgan. Yer ölçaş bilan şuğullangan mansabdor jaribkaş yoki jarib amin deb atalgan.
ÖzME'ga köra, Eronda hozirgi davrda bir jarib rasman bir gektarga tenglaştirilgan. Biroq mahalliy turlari ham saqlanib qolgan bölib, ularning qiymati taxminan 400 dan 1450 kvadrat metrgaça özgaradi. Masalan, «jaribi şohiy» 1200, «jaribi rasmiy» esa 760 kvadrat metrga teng.
Oğirlik ölçovi sifatida
13Oğirlik birligi sifatida jaribning qiymati ham joy va zamonga qarab özgargan. ÖzME keltirgan ma'lumotlarga köra, 7–9-asrlarda Madinada bir jarib 22,825 kilogramm bölgan. 10-asrda Eronning turli hududlarida u 32,5 kilogrammdan 108,3 kilogrammgaça (138 litr) yetgan, 14-asrga kelib esa 100 kilogrammga teng bölgan.
Hajm ölçovi sifatida
13Hajm ölçovi sifatida jarib odatda ma'lum miqdordagi buğdoy siğadigan idiş hajmi bilan belgilangan. ÖzME'ga köra, 7-asrda Madinada xalifa Umar davrida bir jarib 4,2125 litrga teng bölib, unga 3,245 kilogramm buğdoy siqqan. Eron va Örta Osiyoning turli joylarida esa bir jarib 130 litr hajmni, ya'ni 100 kilogramm buğdoy siğadigan idişni bildirgan.
Ahamiyati
13Jarib qiymatlarining bunçalik xilma-xilligi örta asr ölçov tizimlari mahalliy an'analarga tayanganini körsatadi. Şu bois tarixiy hujjatlardagi yer maydonlari yoki soliq miqdorlarini tahlil qilişda jaribning qaysi davr va hududga tegişli ekanini aniqlaş muhim ahamiyatga ega.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jarib // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3117 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJarib. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3117
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3117
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 3-jild, 92-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 92-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.