Kuznetsov Nikolay Dmitriyeviç

Nikolay Dmitriyeviç Kuznetsov (1911-yil 23-iyun, Aktyubinsk — 1995-yil 31-iyul, Moskva) — sovet aviatsiya va raketa dvigatellari boş konstruktori. U SSSR Fanlar akademiyasi va Rossiya Fanlar akademiyasining haqiqiy a'zosi, ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni bölgan.

Kuznetsov Aktyubinskda qozonçi işçi Dmitriy Matveyeviç va uy bekasi Mariya Mixaylovna oilasida tuğilgan. 1926-yilda çilangar bölib işlay boşlagan. 1930-yilda maktabni tugatib, Moskva aviatsiya texnikumining keçki bölimiga kirgan, kunduzi çilangar-yiğuvçi bölib işlagan. 1933-yilda N. Ye. Jukovskiy nomidagi Harbiy-havo muhandislari akademiyasining motorsozlik bölimiga öqişga kirib, 1938-yil 16-noyabrda a'lo baho bilan tamomlagan. 1941-yil 4-aprelda aviatsiya motorlarining konstruktiv mustahkamligi mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1942-yil iyuldan sentabrgaça stajirovka tartibida frontda, 6-havo armiyasining 239-qiruvçi diviziyasida katta muhandis lavozimida bölgan. Oktyabrda Georgiy Malenkov bilan tanişgan; u Kuznetsovning qobiliyatini yuqori baholab, uni Ufa aviatsiya zavodiga boş konstruktor örinbosari qilib yuborgan. Kuznetsov u yerda 1943–1949-yillarda işlagan: avval V. Ya. Klimov rahbarligida, 1946-yil 1-iyuldan boş konstruktor lavozimida. 1949-yilda Kuybişevga köçirilib, tajribaviy reaktiv dvigatellar işlab çiqaradigan 2-sonli davlat tajriba zavodiga rahbar bölgan. Keyinçalik bu korxona Samara ilmiy-texnika majmuasi nomini olib, uning ismi bilan atalgan.

Kuznetsov rahbarligida korxonada samolyotlar va ekranoplanlar uçun 57 ta original va modifikatsiyalangan gaz turbinali dvigatel, kosmik raketa majmualari uçun suyuq yoqilğili raketa dvigatellari, şuningdek gaz haydaş agregatlari va elektr generatorlari uçun dvigatellar yaratilgan. 1950-yillar boşidan korxona mahsulotlari «NK» belgisi bilan atala boşlagan.

NK-12 turbovintli dvigateli Tu-95 strategik bombardimonçisi, An-22 transport va Tu-114 yölovçi samolyotlariga örnatilgan; manbada u dunyodagi eng quvvatli turbovintli dvigatel deb ta'riflanadi. Boşqa işlanmalar orasida NK-8, Tu-144 samolyoti uçun NK-144, Tu-160 uçun NK-32 va NK-321, şuningdek vintventilyatorli NK-93 bor. 1959-yil mayida suyuq yoqilğili raketa dvigatellarini işlab çiqiş boşlangan; N1 yöldoş raketasi uçun NK-15, NK-19, NK-21, NK-31, NK-33, NK-39, NK-43 yaratilgan. Kuznetsov dvigatellar işonçliligiga alohida e'tibor bergan va umrining oxirgi 15 yilida SSSR FA işonçlilik böyiça ilmiy kengaşi raisi bölgan.

U 1963–1990-yillarda RSFSR Oliy Kengaşi deputati, KPSSning bir neça qurultoyida delegat bölgan. Samara aerokosmik universitetining faxriy doktori, kafedra mudiri va ilmiy rahbar sifatida işlagan. Uning kömagida Upravlençesky posyolkasida madaniyat uyi, şifoxonalar, stadion va boşqa ijtimoiy obyektlar qurilgan, 1989-yilda Samara ilmiy markazi (RFA) taşkil etilgan.

Texnika fanlari doktori, professor (1960), general-leytenant (muhandislik-aviatsiya xizmati). Ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957, 1981), Lenin mukofoti laureati, beş marta Lenin ordeni sovrindori. 1982-yilda Kuybişev (Samara) şahrining faxriy fuqarosi bölgan.

1986-yilda Samarada uning bronza byusti örnatilgan, 1996-yilda yaşagan uyiga xotira lavhasi qöyilgan. 2001-yilda Upravlençesky posyolkasida haykal oçilgan, bir köça uning nomiga özgartirilgan. 2008-yilda Tu-160 bombardimonçisiga «Nikolay Kuznetsov» nomi berilgan. U Moskvadagi Kuntsevo qabristoniga dafn etilgan. «Kosmos uçun jang» (2005) teleserialida uning rolini Jeffri Uikxem ijro etgan.