Tasavvuf
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tasavvuf, sufiylik — islomda insonni ruhiy va axloqiy jihatdan komillik sari yöllovçi ta'limot va amaliyot. Uning izdoşlari sufiylar (söfiylar) deb ataladi. Uşbu maqolada tasavvuf yölini tutuvçilarning maşğulotlari, tarixi va tayyorgarligi haqida manbalarda keltirilgan ma'lumotlar beriladi.
Vazifalari
13Ingliz tilidagi manbaga köra, tasavvuf ruhiy kamolot (ehson), nafs va qalbni poklaş (tazkiya), Allohga yaqinlik (valoyat) hamda Allohni zikr qiliş bilan şuğullanadi. Zikr, ya'ni Allohni yod etiş sufiylik ibodatining muhim yönalişlaridan biridir. Rus tilidagi manbaga köra, sufizm yaşirin ruhiy illatlarga qarşi kuraşişga va şaxsni ma'naviy tarbiyalaşga qaratilgan. Sufiylar öz ma'rifiy faoliyati bilan islom dinining yoyilişida ham rol öynagan.
Tarixi
13Vikipediyaning özbekça maqolasiga köra, tasavvuf Umaviylar xalifaligi (661–750) dunyoviyligiga qarşi norozilik sifatida paydo bölgan. Rus tilidagi maqolada esa ilk zohidlik tendensiyalari 7–8-asrlarga oid deyilgan; musulmon tadqiqotçilari tasavvuf tarixini uç davrga böladi: zuhd (zohidlik), tasavvuf va tariqatlar davri. Tariqatlar 12–13-asrlarda sufiy xonaqohlar atrofida şakllana boşlagan.
«Sufiy» nomi bilan birinçi atalgan şaxs haqida manbalar turliça yozadi: Abdurahmon Jomiyga köra, bu Abdulloh ibn Muhammad ibn al-Hanafiya (vafoti 716), rus tilidagi maqolaga köra esa kufalik Jobir ibn Hayyon (vafoti 767) yoki Abu Hoşim.
11-asrdan Abdulqodir Jiloniy, Ğazzoliy va Sulton Salohiddin kabi şaxslarning sufiylik bilan boğliqligi tarixan isbotlangan, deyiladi. Xoja Ahmad Yassaviy va Rumiy kabi sufiy şoir va faylasuflar islom madaniyatining Anadolu, Örta Osiyo va Janubiy Osiyoda tarqalişini kuçaytirgan. Zamonaviy davrda tariqatlar nisbatan kamaygan va salafiy hamda vahhobiylar hujumiga uçragan, ammo tasavvuf islom olamida öz örnini saqlab kelmoqda.
Ta'limi va malakasi
13Sufiylar odatda tariqa deb ataluvçi tartiblarga mansub bölib, ustoz (valiy) atrofida jamoa bölib birlaşgan. Ular öz ta'limotini Muhammad alayhissalomgaça yetuvçi ustozlar zanjiri orqali kuzatadi. Sufiylar qonuniy şayxga bay'at berişni Muhammad alayhissalomga bay'at qiliş deb hisoblaydi. Rus tilidagi manbaga köra, sufiyning ma'naviy kamolot yöli ustozga (murşid) töliq böysuniş va uning körsatmalarini bajariş orqali ötadi. Ingliz tilidagi manbada yölovçi (solik) maqomlar va holatlar orqali ilgarilaşi, yölning çöqqisi esa ma'rifat bilan boğlanişi aytilgan. Manbalarda rasmiy diplom yoki malaka talablari haqida ma'lumot yöq.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tasavvuf // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1066 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATasavvuf. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1066
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1066
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.