Kader Xon

Kader Xon (1937-yil 22-oktyabr — 2018-yil 31-dekabr) — hind aktyori, ssenariy muallifi, komediyaçi va prodyuser. U 300 dan ortiq Bollivud filmida rol ijro etgan va 200 ta film uçun dialoglar yozgan.

Uzbekça Vikipediya va inglizça Vikipediyaga köra, Xon 1937-yil 22-oktabrda Afğonistonning Kobul şahrida tuğilgan. Otasi Qandahordan Abdul Rahmon Xon, onasi Britaniya Hindistonining Pişin şahridan (hozirgi Balujiston, Pokiston) Iqbol Begum edi. U kakar qabilasiga mansub puştun bölgan. Xonning Şams ur Rahmon, Fazal Rahmon va Habib ur Rahmon ismli uç ukasi bölgan.

Bolaligi haqidagi ma'lumotlar bir-biridan farq qiladi. Inglizça Vikipediyada u oilasi Kobuldan köçib kelgaç, Mumbayning Kamathipura mahallasida ulğayganligi aytiladi. Rusça Vikipediya esa u Kobulda (boşqa manbalarga köra Mumbay çekkasi Kamathipurada) ösganini yozadi.

Xon mahalliy munitsipal maktabda, söng Bombay (Mumbay) universitetiga qaraşli Ismoil Yusuf kollejida öqib, quriliş muhandisligi böyiça muhandis bölgan. Inglizça manbaga köra, keyinçalik kino faoliyati avjida Haydaroboddagi Osmoniya universitetida arab adabiyoti böyiça magistrlik darajasini olgan. 1970–1975-yillarda Mumbaydagi M. H. Saboo Siddik muhandislik kollejida quriliş muhandisligi professori bölib işlagan.

Öqituvçilik davrida Xon kollejlar uçun pyesalar yozib, ularda özi ham öynagan. «Taaş Ke Patey» spektaklida öynaganida komediyaçi Agha uning e'tiborini tortgan va aktyor Dilip Kumarga spektaklni körişni tavsiya qilgan. Dilip Kumar uni «Sagina» va «Bairaag» filmlariga taklif qilgan. Xon intervyusida buni kino faoliyati boşlangan voqea deb eslagan.

Uning ssenariyçilik faoliyati «Jawani Diwani» filmi bilan boşlangan; ingliz manbasiga köra, bu iş uçun 1500 rupiy olgan. Rusça manbada bu film 1972-yilga oid bölib, dialoglar produsent Rameş Behl iltimosi bilan tört soatda yozilgani aytiladi. Aktyor sifatida 1973-yilda Rajeş Xanna iştirok etgan «Daag» filmida prokuror rolida debyut qilgan (rusça manbada rol «prokuror yordamçisi» deb körsatilgan).

Ssenariy muallifi sifatida u Manmohan Desai va Prakaş Mehra bilan işlagan; ingliz manbasiga köra, u ikkala lagerda işlagan yagona yozuvçi bölgan. Janubiy Hindiston kinostudiyalari va rejissyorlari ham hind tilidagi remeyklar uçun unga murojaat qilgan. «The Hindu» naşri iqtibosiga köra, u «asl filmlarni şunçaki hind tiliga tarjima qilmagan, balki ularni yangi şimoliy muhit, madaniyat, kontekst va tilga köçirgan».

1984-yildan keyin «Masterji», «Dharm Adhikari», «Nasihat», «Khudgarz», «Vardi» kabi filmlarda xarakterli rollarni öynagan. 1988-yildan uning boş iştirokida «Karz Çukana Hai», «Biwi Ho To Aisi» kabi filmlar yaratilgan. 1989-yildan asosan komediya rollariga ötgan; «Coolie No. 1», «Aankhen», «Himmatwala» filmlaridagi işi alohida qayd etiladi. Rusça manbaga köra, 1990-yillarda Govinda bilan komik juftlik taşkil etgan. 2001-yilda Star Plus telekanalida «Hasna Mat» komediya serialida iştirok etgan, keyinroq «Hi! Padosi... Kaun Hai Doşi?» serialida köringan. Oxirgi marta «Masti Nahi Sasti» (2017) filmida suratga tuşgan.

Xon soğliği sababli Torontoga köçib ötgunga qadar Mumbayda yaşagan. Uning uç öğli bor: aktyor Sarfaraz Xon, Şohnavaz Xon va Kanadada yaşagan Abdul Quddus (2021-yilda vafot etgan). Xabarlarga köra, u Kanada fuqaroligini olgan. 2014-yilda haj qilgan.

Xonda supranuklear falaj degenerativ kasalligi bölgan. 2018-yil 28-dekabrda Kanadada nafas qisilişi sababli kasalxonaga yotqizilgan va 31-dekabrda vafot etgan. Dafn marosimi Mississaugadagi ISNA masjidida ötgan, u Bramptondagi Meadowvale qabristoniga dafn etilgan.

2013-yilda hind kinosiga qöşgan hissasi uçun Sahitya Şiromani mukofotini olgan. Hindiston musulmonlari Amerika Federatsiyasi (AFMI) uni ikki marta e'tirof etgan. Rusça manbaga köra, u Filmfare mukofotining uçta nominatsiyasida taqdirlangan. 2019-yil 26-yanvarda Hindiston hukumati unga Padma Şri mukofotini vafotidan keyin berişini e'lon qilgan.