ssenariyçi

Ssenariyçi (ssenarist yoki ssenariy muallifi) — filmlar, teleseriallar, videoöyinlar uçun ssenariy yozadigan adib. Rus tilidagi manbaga köra, u multfilm, spektakl, shou va hujjatli filmlar uçun ham ssenariy yozişi mumkin.

Ssenariyçi original syujet öylab topişi yoki mavjud asarni suratga oliş uçun moslaştirişi mumkin. Moslaştirilgan ssenariy asosan adabiy asarlarni tarjima qiliş yoki talqin qilişdan iborat böladi. Köpinça rejissyor-sahnalaştiruvçi suratga olinayotgan filmning ssenariysi muallifi yoki hammuallifi böladi.

Ingliz tilidagi manbaga köra, har bir ssenariy ğoyadan boşlanadi va ssenariyçi uni sotiş hamda suratga olinişini közlab yozadi. Köpinça loyihani ssenariyçining özi boşlaydi. Ayrim ssenariyçilar ssenariyni rejissyor yoki studiya istaklariga moslab yaxşilaş ustida ham işlaydi (“script doctoring”). Ssenariy sotilgaç, muallifda faqat xaridor bilan kelişilgan huquqlar qoladi. Ssenariyçilar suratga oliş jarayonida kam iştirok etadi: ba'zan maslahatçi, tajribali bölsa prodyuser sifatida qatnaşadi, ba'zilari rejissyorlik ham qiladi.

Ingliz tilidagi manbaga köra, jim kino davrida ssenariyçilar “photoplaywright”, “photoplay writer” kabi atamalar bilan atalgan. Tarixçi Steven Marasning fikriça, ular hozirgi ssenariyçilar bilan töliq tenglaştirilmaydi: ular suratga olinadigan narsaning qisqa yozma bayoni — “ssenariy”, “treatment” yoki “synopsis” uçun mas'ul bölgan.

Manbada keltirilişiça, 1900-yilda nyuyorklik jurnalist Roy McCardell AQShdagi dastlabki ssenariyçilardan biri sifatida har biri taxminan 90 soniyalik önta ssenariy uçun 15 dollardan işlagan.

Rus tilidagi manbaga köra, 2006-yilda AQSh Ssenariyçilar assotsiatsiyasi a'zolari 1400 dan ortiq film orasidan 101 ta eng yaxşi ssenariyli filmni tanlagan, ulardan 10 tasi ajratilgan. Röyxatda “Kasablanka” (1942), “Xudojöy” (1972), “Fuqaro Keyn” (1941) va boşqalar bor. Eng köp filmi tanlangan ssenariyçilar — Vudi Allen, Frensis Ford Kopola va Billi Uaylder (har biridan 4 tadan).

Ingliz tilidagi manbaga köra, professional ssenariyçi böliş uçun maxsus ta'lim talab etilmaydi, ammo hikoya qiliş qobiliyati va tasavvur afzallik beradi. Köpçilik faoliyatini kafolatlangan haq olmasdan “spec” (speculative) ssenariy yozişdan boşlaydi. Professionallar odatda iste'dod agentligi vakilligida işlaydi. AQShdagi köpçilik professional ssenariyçilar Amerika Yozuvçilar gildiyasi (WGA) a'zosi; a'zolik tavsiya etiladi, ammo majburiy emas.

Rossiya haqida rus manbasida aytilişiça, 2000-yillar örtalarigaça ssenariyçi böliş uçun VGIK, Sankt-Peterburg kino va televideniye davlat instituti yoki Ssenariyçilar va rejissyorlarning oliy kurslari diplomi kerak bölgan. 2000-yillar boşida sitkomlar maşhurligi tufayli mualliflarning asosiy yetkazib beruvçisi KVN bölgan.