Aymanov Şaken Kenjatoyeviç

Şaken Kenjatoyeviç Aymanov (1914–1970) — qozoq aktyori, teatr va kino rejissyori. U Qozoq milliy badiiy kinosining boşlovçilaridan biri hisoblanadi.

Aymanov Bayanaulda dehqon-çorvador oilasida tuğilgan. Tuğilgan sanasi manbalarda turliça berilgan: Özbekiston Milliy ensiklopediyasiga asoslangan özbekça Vikipediyada va rusça Vikipediyada 1914-yil 2 (15) fevral, inglizça Vikipediyada esa 15 oktyabr 1914 körsatilgan. Rusça manbada tuğilgan joyi Bayanaul (boşqa manbalarga köra — Bayanaul tumani) deb qayd etilgan.

1928-yilda örta maktabni tugatgan, 1931–1933-yillarda Semipalatinskdagi Qozoq pedagogika texnikumida öqigan. 1933-yilda yozuvçi G. Musrepov taklifi bilan Almatiga kelib, Qozoq drama teatri truppasiga qabul qilingan. 1947–1951-yillarda şu teatrning boş rejissyori va badiiy rahbari bölgan. Rusça manbaga köra, 1940-yildan VKP(b) a'zosi bölgan, Qozoğiston SSR Oliy Kengaşining 4- va 7-çaqiriq deputati etib saylangan.

Aymanov 1970-yil 23-dekabrda Moskvada vafot etdi. Rusça Vikipediyaga köra, u Moskvada Gorkiy köçasida avtomobil urib ketişi natijasida halok bölgan. Almatidagi Markaziy qabristonga dafn etilgan.

Teatrda Aymanov rollardagi yorqin psixologik tavsifi bilan ajralib turgan. Inglizça manbada uning eng yaxşi rollari qatorida Gabit Musrepovning «Axan Seri — Aktoqti» pyesasida Axan Seri, Şekspirning «Şirmonoy»ida Petruçço, Ostrovskiyning «Momaqaldiroq»ida Tixon nomlangan. Rusça manbaga köra, Otello obrazi uning maşhur roli bölgan; 1964-yilda Şekspirning 400 yilligi tantanasida Angliyada Otello monologini öqigan va bu Şekspir ingliz sahnasida qozoq tilida yangragan birinçi holat bölgan.

Kinoda Aymanov 1938-yildan (rusça manba) yoki 1940-yildan (özbekça va inglizça manbalar) işlagan. «Jambul», «Abay qöşiqlari», «Nayzatoş etagida» filmlarida suratga tuşgan. 1953-yilda teatrdan ketib, kinoga ötgan, 1954-yildan «Qozoqfilm» kinostudiyasida rejissyor bölgan. Aytişiça, kino teatrga qaraganda köproq tomoşabinni qamrab oladi, deb hisoblagan.

Uning rejissyorlik filmlari orasida «Sevgi haqida doston» (1954), «Biz şu yerda yaşaymiz» (1956), «Bizning aziz doktorimiz» (1957), «Bir tumanda» (1960), «Çorraha» (1962), «Soqolsiz aldamçi» (1964), «Otalar yeri» (1966), «Doppili farişta» (1968), «Atamanning tugatilişi» (1970) bor. «Bizning aziz doktorimiz» filmi unga SSSR miqyosida keng şuhrat keltirgan. «Soqolsiz aldamçi»da ssenariy hammuallifi, rejissyor va boş rol ijroçisi bölgan. Özbekça manbaga köra, uning ijodiga janr xilma-xilligi, milliylikka va muammolar ahamiyatiga e'tibor xos.

Aymanov Qozoğiston SSR xalq artisti (1947) va SSSR xalq artisti (1959) unvonlariga sazovor bölgan. 1952-yilda «Abay» spektakli uçun Stalin mukofotining uçinçi darajasini olgan. Şuningdek Lenin ordeni (1967), Mehnat Qizil Bayroq ordeni va boşqa mukofotlar bilan taqdirlangan. Rusça manbaga köra, 1963-yildan Qozoğiston SSR Kinematografçilar uyuşmasi boşqaruvining birinçi kotibi bölgan.

1984-yildan «Qozoqfilm» kinostudiyasi Aymanov nomi bilan yuritiladi. Almatida uning nomida köça bor, studiya hududida byust va muzey-kabinet joylaşgan, 2019-yil mayida haykal örnatilgan. Pavlodar va Astanada ham köçalar, Astanada 20-maktab uning nomini olgan. 2003–2014-yillarda Almatida «Şakenning yulduzlari» festivali ötkazilgan. Farzandlari: operaçi Mayra Aymanova va operator Murat Aymanov.