Muhammad Fahim Qosim

Muhammad Fahim Qosim (1957 – 2014-yil 9-mart) — „Marşal Fahim“ nomi bilan tanilgan afğon harbiy qömondoni va siyosatçisi. U Ahmad Şoh Mas'udning vorisi bölgan, Afğoniston mudofaa vaziri va vitse-prezidenti lavozimlarida işlagan.

Fahim tojik millatiga mansub. Özbekça Vikipediyaga köra, u Panjşer viloyatidagi Omarz qişloğida tuğilgan. Inglizça Vikipediya ham tuğilgan joyi sifatida Omarzni körsatadi, rusça Vikipediya esa uni Parvan viloyati vakili deb yozadi.

Otasining ismi manbalarda har xil keltirilgan: rusça manba uni Abdul Matin, inglizça manba Qala Dar deb ataydi; ikkalasi ham otasi Panjşer vodiysidan ekanini aytadi.

ta'limi borasida ham ma'lumotlar farq qiladi. Özbekça va inglizça manbalarga köra, u 1977-yilda Kobuldagi institutda islom şariati va huquqi böyiça öqişni tamomlagan. Rusça manba esa Kobul universitetining ilohiyot fakultetida öqigani, ammo tugatmaganini yozadi. Rusça manbaga köra, 1977-yildan Pokistonda muhojirlikda bölgan, 1978-yilda Afğonistonga qaytgan. Inglizça manba 1978-yildagi kommunistik töntarişdan keyin Peşovarda qoçoq bölganini va keyin Panjşerga qaytib, Ahmad Şoh Mas'ud qöl ostida işlay boşlaganini bildiradi. Katta öğli Adib Fahim 2015–2019-yillarda Milliy xavfsizlik boşqarmasi direktorining birinçi örinbosari bölgan.

1992-yilda sovet tarafdori hukumat qulagaç, Fahim yangi hukumatda muhim örin egalladi. Inglizça manbaga köra, u muvaqqat prezident Sibgatullo Mujaddidiy davrida razvedka xizmati (KHAD) boşliği böldi va Burhoniddin Rabboniy davrida ham razvedka boşliği bölib qoldi.

1996-yilda u Kobulda hibsda turgan sobiq prezident Muhammad Najibullohni Tolibon qöşinlaridan evakuatsiya qilişni taklif qildi. Najibulloh rad etdi, Tolibon tomonidan qölga olinib qatl etildi.

Inglizça manbaga köra, 2001-yil 9-sentabrda Ahmad Şoh Mas'ud öldirilgaç, ikki kundan keyin Fahim Birlaşgan islomiy front (Şimoliy alyans) mudofaa vaziri etib tasdiqlandi. 11-sentabrdan keyin u Tolibonga qarşi kuraşda AQShning asosiy hamkoriga aylandi. U şunday degan: „Bugun bizda Tolibon va terrorçilarni mağlub etiş imkoniyati bor va biz undan qanday bölmasin foydalanamiz“.

20-oktabrda AQShning „Green Berets“ guruhi Afğonistonga kelib, uning kuçlari bilan birlaşdi; 30-oktabrda Fahim general Tommi Franks bilan Mozori Şarifga hujum rejasini muhokama qildi. Kobul qulagaç, Fahim boşçiligida oliy harbiy kengaş tuzildi.

Bonndagi muzokaralardan söng Fahim Afğoniston mudofaa vaziri etib tayinlandi va Muvaqqat ma'muriyat beş rais örinbosaridan biri böldi. Inglizça manbaga köra, u xalqaro tinçlikparvar kuçlar soni va qoliş muddati borasida Hamid Karzaydan farqli fikrda bölgan.

Ma'lumotlarga köra, 2004-yil dekabrida Karzay qayta saylangaç, Fahim yangi kabinetga kirmadi va prezidentning xavfsizlik va harbiy masalalar böyiça maslahatçisi böldi. 2002-yil iyunidan 2004-yil dekabrigaça hamda 2009-yil noyabridan vafotigaça vitse-prezident lavozimida işlagan. Marşal unvonini özbekça va rusça manbalar 2001-yilga, inglizça manba esa 2004-yilga boğlaydi.

Fahimning sönggi yillari Germaniyada şifoxonada davolaniş bilan ötdi. U 2014-yil 9-martda yurak xurujidan vafot etdi. Karzay uning ölimini „Afğoniston uçun katta yöqotiş“ deb atadi va hukumat uç kunlik milliy motam e'lon qildi. Milliy mudofaa universiteti „Marşal Fahim Milliy mudofaa universiteti“ deb özgartirildi. Har yili 9-mart kuni Kobul va boşqa viloyatlarda uning xotirasi nişonlanadi.