Amoghavayra
SaqlaşBoşqa nomlari: Amoghavajra
Öqiş: 2 daqiqa
Amoghavajra (sanskrit: अमोघवज्र; xitoyça: 不空, Bùkōng; 705–774) — tarjimon va Xitoy tarixida siyosiy jihatdan eng kuçli buddist rohiblardan biri. U Şingon buddizmidagi sakkiz patriarxdan biri sifatida tan olingan.
Kelib çiqişi
13Amoghavajraning kelib çiqişi haqida manbalarda turliça ma'lumot bor. Özbekça va inglizça Vikipediyaga köra, Feyxis bitiktoşiga tayanadigan Çjao Syan uni Samarqandda hind savdogari yoki braxman otadan va söğdlik onadan tuğilgan deb yozadi. Yan Ying uni şunçaki «Ğarbiy ölkalik kişi» deb atagan. Quan Deyuning bitiktoşida esa u Şri-Lankadan ekani aytiladi; Yuançjao ham şu fikrni takrorlaydi.
Rus Vikipediyasi ikki versiyani keltiradi. Birinçisiga köra, u Seylon orolida tuğilgan, ösmirligida Xitoyga kelib, 14 yoşida Vajrabodxining şogirdi bölgan. Ikkinçisiga köra, hind buddologi Lokeş Çandraning fikriça, u Samarqand va Söğdiyonadan edi: amakisi bilan savdo yuzasidan 718-yilda Yava oroliga borib, Vajrabodxi bilan tanişgan. Ingliz Vikipediyasida esa taxminan 10 yoşida Yavaga borgani aytiladi. Xitoyga kelgan yili ham turliça körsatilgan: 720-yil yoki 746-yil.
Hayoti
13Uzbek va ingliz manbalariga köra, u otasi vafotidan keyin 10 yoşida Xitoyga ketgan, 719-yilda Vajrabodxi tomonidan sanghaga tayinlangan. 741-yilda barça xorijiy rohiblar Xitoydan çiqarib yuborilgaç, u hamkorlari bilan matnlar yiğiş uçun Şri-Lanka va Hindistonga bordi. Safarda Nagabodxi bilan uçraşib, Tattvasamgraha Tantrani örgandi. 746-yilda Şri-Lankadan yiğilgan beş yuzga yaqin jild bilan Xitoyga qaytdi.
750-yilda u Tan generali Geşu Xanning harbiy gubernatorligiga qöşildi. 754-yilda Tattvasamgraha Tantra matnlarining birinçi qismini (Taişō Tripiṭaka 865) tarjima qildi. An Luşan qözğoloni paytida qölga tuşdi, 757-yilda ozod qilindi va poytaxtni tozalaş hamda Tan davlati xavfsizligini mustahkamlaş uçun marosimlar ötkazdi. Ikki yildan söng imperator Suzongni çakravartin sifatida boşlab berdi. Ingliz Vikipediyasiga köra, 765-yilda Çanğanga yuriş qilmoqçi bölgan 200 000 kişilik tibet va uyğur qöşiniga qarşi marosim ötkazdi. 767-yilda Vutay toğidagi Jinge ibodatxonasi qurib bitkazildi; u Manjuşrini Xitoy himoyaçisi sifatida tarğib qilişga qaratilgan harakatlardan biri edi.
Tarjimalari va marosimlari
13Rus Vikipediyasiga köra, uning asosiy işi ezoterik buddist sutralarni xitoyçaga tarjima qiliş edi; şuningdek dharani öqigan, yomğir çaqiriş marosimlarini ötkazgan. 771-yilgi ma'ruzasida 77 asar tarjima qilganini bildirgan. U sanskritni xitoy yozuvida berişning yangi transkripsiya tizimini yaratgani ta'kidlanadi.
Vafoti va merosi
13774-yilda vafot etganida uç kunlik motam e'lon qilindi va unga vafotidan keyin turli unvonlar berildi. Şogirdlari orasida Huilang, Huiguo va Huilin tilga olinadi; rus manbasiga köra, Örta Osiyodan, jumladan Samarqand va Toşkentdan köp şogirdlari bölgan. Uning ta'limoti yapon rohibi Kukay orqali Yaponiyaga yetib, Şingon buddizmiga asos böldi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Amoghavayra // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1246 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAmoghavayra. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1246
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1246
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q1363621wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.