Töti Yusupova

Töti Tojiboyevna Yusupova (1880-yil 1-iyul (da'vo qilingan) – 2015-yil 28-mart) — Özbekistonlik uzoq umr körgan ayol. Uning da'vo qilingan yoşi 134 yil 270 kunni taşkil etgan va bu yoş hozirda e'tirof etilgan da'vogar Jeanne Louise Calment yoşidan 12 yilga oşgan.

Ozbekça Vikipediya va inglizça Vikipediyaga köra, u tuğilgan qişloğida vafot etgan, biroq törtta davlatda yaşagan: Xiva xonligi, Xorazm Xalq Sovet Respublikasi, Sovet Ittifoqi va mustaqil Özbekiston. Rus Vikipediyasi uni qoraqalpoq millatiga mansub fuqaro deb ta'riflaydi va tuğilgan joyi sifatida Petroaleksandrovskni körsatadi; özbekça va inglizça manbalarda esa u vafot etgan qişloqda tuğilgani aytilgan.

Otasining ismi Tojiboy, onasining ismi Uljon edi. Inglizça Vikipediyaga köra, u ikki farzandning birinçisi edi va otasi u kiçikligida vafot etgan. Yusupova 9 yoşidan oilaviy fermada işlay boşlagan. Turmuşga çiqqan yili haqida manbalar turliça: özbekça Vikipediyada 1898-yil, inglizçada taxminan 1897 yoki 1898-yil, rusça Vikipediyada esa 17 yoşida turmuşga çiqqani aytilgan.

Eri haqida ham ma'lumotlar farq qiladi: özbekça Vikipediya uning 1940-yilda vafot etganini yozadi, rusça Vikipediya esa 1940-yillarda deydi. Farzandlari haqidagi ma'lumotlar ham bir-biriga mos kelmaydi. Özbekça Vikipediya ikki farzandi (Snejana va Jamol) undan oldin vafot etganini, inglizça Vikipediya tört öz qizi va 1941-yilda tuğilgan asrab olingan qizi borligini, rusça Vikipediya esa qizi Marat 41 yoşida vafot etganini keltiradi.

U öz sözlarida Birinçi jahon uruşi davrida ikki farzandi borligini, kollektivlaştiriş davrini yaxşi eslaşini aytgan. Dala haydaş, ariq yotqiziş, paxta teriş va öğit sotiş bilan şuğullangan.

U nevara va çevaralari bilan yaşab, televizor tomoşa qilişni yoqtirgan. Uzoq umr siri sifatida halollik, mehnatsevarlik va kömakçi bölişni aytgan. 2008-yilda Özbekistonda 100 yoşdan oşgani uçun «Şuhrat» medali bilan taqdirlangan.

Uning yoşi Törtköldagi Özbekiston Liberal-demokratik partiyasi mahalliy raisi Safar Hakimov tomonidan mustaqillik yilligi rejalari doirasida yuz yoşlilarni örganiş çoğida aniqlangan. Aniqlangan yili haqida manbalar farq qiladi: özbekça Vikipediya Reuters ma'lumotiga tayanib 2009-yilni, inglizça Vikipediya 2008-yilni körsatadi. 2010-yilda u haqida «Uç asr guvohi» hujjatli filmi suratga olindi.

«Töti-Momo» nomi bilan tanilgan u Törtkölda hurmatga sazovor edi. Qişloq raisi Ikrom Bekniyozov taşriflar va töylar arafasida unga duo oliş uçun kelinişini aytgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti vakillari ham ziyoratga kelgan. Hayoti davomida uning 100 dan ortiq avlodlari bölgan.

Yusupova 2015-yil 28-martda vafot etdi — öşa paytdagi tasdiqlangan eng keksa odam Misao Okavadan tört kun oldin. Rus Vikipediyasiga köra, uning yoşi tuğilganlik haqidagi guvohnoma va pasportdagi sanaga asoslanadi, yoşini tasdiqlovçi boşqa ma'lumot yöq. Inglizça Vikipediyada yozilişiça, dafn marosimidan söng Qoraqalpoğiston Vazirlar Kengaşi Raisi Baxadir Yangiboyev guvohnoma va pasportni qat'iy dalil deb e'lon qilgan hamda ma'lumotni Ginnesning Rekordlar kitobiga yetkazişini bildirgan; biroq u va oilasi bu taklifni rad etgan. Inglizça Vikipediya uning holatini «uzoq umr haqidagi afsonalar» turkumida ham eslatadi.