Leonid Beda

Leonid Ignatyeviç Beda (1920-yil 16-avgust – 1976-yil 26-dekabr) — sovet harbiy uçuvçisi, aviatsiya general-leytenanti. Ikkinçi jahon uruşida Il-2 hujum samolyotida 214 ta jangovar parvoz bajargan va ikki marta Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor bölgan.

Beda hozirgi Qozoğiston hududidagi Novopokrovka qişloğida ukrainaliklar oilasida tuğilgan. Rus Vikipediyasiga köra, qişloq hozir Qostanay viloyatining Uzunkol tumanida joylaşgan. 1936-yilda maktabning yetti sinfini tamomlagan, 1940-yilda Ural pedagogika institutini va aeroklubni bitirgan. 1940-yil avgustidan armiyada xizmat qilgan va Çkalov nomidagi uçuvçilar harbiy bilim yurtiga yuborilgan. Uni 1942-yilda tamomlagan.

1942-yil avgustida serjant unvonida frontga jönatilgan. Uz va En Vikipediyalariga köra, 1942-yil 14-sentabrda topşiriq paytida yaralangan. U dastlab 568-hujum aviatsiya polkida xizmat qilgan, söng 505-hujum aviatsiya polkiga ötgan. Bu polk 1943-yil martida 75-gvardiya hujum aviatsiya polki deb qayta nomlangan. Uruş davomida Beda Stalingrad, Janubiy, 4-Ukraina va 3-Belorussiya frontlarida jang qilgan. U Stalingrad jangida, Donbass, Janubiy Ukraina, Qrim, Belorussiya va Litvaning ozod etilişida, Şarqiy Prussiya operatsiyasida va Kyonigsberg hujumida qatnaşgan. Uruş oxirida mayor unvonidagi eskadron komandiri bölgan.

Birinçi marta Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni unga 1944-yil 26-oktabrda berilgan. Ikkinçi “Oltin Yulduz” medali 1945-yil 29-iyunda topşirilgan, şu vaqtga kelib u jami 214 ta parvoz bajargan edi. Qahramonlik unvonini olgan paytdagi parvozlar soni manbalarda har xil körsatilgan: özbek va ingliz Vikipediyalarida 144 ta, rus Vikipediyasida esa 109 ta (keyingi 105 ta parvoz uçun ikkinçi unvon berilgani aytiladi).

1945-yilda Lipetskdagi oliy ofitserlik uçuvçi-taktik maktab qoşidagi kurslarda öqigan. 1947-yilgaça Belorussiya harbiy okrugida xizmat qilgan. 1950-yilda Monino şahridagi Harbiy-havo kuçlari akademiyasini, 1957-yilda Boş ştab harbiy akademiyasini tamomlagan. Turkiston harbiy okrugida aviatsiya polki komandiri, keyin aviatsiya diviziyasi komandiri örinbosari bölgan.

Keyingi lavozimlari haqidagi ma'lumotlar manbalarda biroz farq qiladi. Özbek va ingliz Vikipediyalariga köra, u Grodnodagi aviatsiya diviziyasini boşqargan. Rus Vikipediyasida esa 1957–1966-yillarda 1-gvardiya hujum aviatsiya diviziyasiga qömondonlik qilgani va uning ştabi Lida şahrida bölgani yoziladi. 1960-yilda unga general-mayor unvoni berilgan. 1960-yillarda 26-havo armiyasi qömondoni örinbosari bölgan. 1972-yil fevralida general-leytenant unvonini olgan. Uz va En Vikipediyalarida şu paytda 26-havo armiyasi qömondoni etib tayinlangani aytilgan. Rus Vikipediyasida esa 1972-yil fevralidan Belorussiya harbiy okrugi aviatsiyasi qömondoni sifatida körsatilgan.

Beda 5- va 9-çaqiriq Belorussiya SSR Oliy Kengaşi deputati bölgan, 1976-yildan Belarus Kommunistik partiyasi Markaziy Qömitasi a'zosi edi. 1976-yil 26-dekabrda avtohalokatda halok bölgan va Minskdagi Vostoçnoye qabristoniga dafn etilgan. Rus Vikipediyasiga köra, halokatda Belorussiya Oliy Kengaşi Prezidiumi raisi F. A. Surganov ham vafot etgan.

• Sovet Ittifoqi Qahramoni (1944-yil 26-oktabr va 1945-yil 29-iyun)
• Lenin ordeni (1944)
• Törtta Qizil Bayroq ordeni (1943, 1943, 1944, 1968)
• Aleksandr Nevskiy ordeni (1944)
• 1-darajali Vatan uruşi ordeni (1945)
• Qizil Yulduz ordeni (1942)
• Jangovar xizmatlari uçun medali (sanasi 1950 yoki 1951-yil deb turliça berilgan)
• SSSRda xizmat körsatgan harbiy uçuvçi (1971-yil 17-avgust)

Rus Vikipediyasiga köra, Beda Qostanay, Minsk va Lida şaharlarining faxriy fuqarosi bölgan. Qostanayda uning bronza byusti örnatilgan, Minsk, Qostanay va Lidada köçalar uning nomini olgan. Minskda u yaşagan uyga 2008-yilda yodgorlik lavhasi örnatilgan, tuğilgan qişloği Novopokrovkada maktab muzeyi bor. 2024-yilda Minskdagi 53-örta maktabga uning nomi berilgan. U Belarus Harbiy-havo kuçlarining 116-gvardiya hujum aviatsiya bazasi röyxatiga abadiy kiritilgan.