Amir Şohmurod
SaqlaşBoşqa nomlari: Maysum Murad (Mong`iy) · Maysum Murad (Monq`iy) · Şohmurod · Şaxmurad · Xah Murad
Öqiş: 2 daqiqa
Muhammad Şohmurod (Amir Şohmurod, Amiri Ma'sum) — Buxoro amirligi hukmdori (1785—1800), Manğitlar özbek sulolasining vakili. Uning hayoti va faoliyati haqidagi ma'lumotlar manbalarda ba'zi jihatlarda bir-biridan farq qiladi.
Tuğilişi va kelib çiqişi
1,3Şohmurod Muhammad Doniyolbiy otaliqning tönğiç öğli bölib, otasi uni erkalab Begijon deb atagan. Özbekça Vikipediyada u 1741-yili Buxoroda tuğilgan deyiladi; rus tilidagi Vikipediya ham 1741-yilni körsatib, tuğilgan joyni Kermina deb yozadi. Ingliz tilidagi Vikipediyada esa 1749-yil va Kermina keltirilgan. Özbekiston milliy ensiklopediyasida ham 1749-yil körsatilganini özbekça maqola qayd etadi. Vafot sanasi ham turliça: özbek va rus manbalarida 1800-yil 30-noyabr, ingliz manbasida 1799-yil. Şajarasi manbalarda Çovuşboy — Keldiyorbiy — Xudoyqulibiy — Xudoyorbiy otaliq — Doniyolbiy otaliq — Şohmurod tarzida keltiriladi. Rus va ingliz manbalariga köra, onasi qönğirot uruğidan edi.
Yoşligi
1,3Şohmurod ilmga qiziqqan, bir neça yil madrasada öqigan, arabça va forsçani bilgan. U mujaddidiya-naqşbandiya tariqatiga mansub bölib, şayx Muhammad Safarning muridi bölgan. Özbekça maqolaga köra, yoşligida hammollik qilib kun keçirgan, otasi tayinlagan maoşdan voz keçgan. Qarşida yaşagan yillarida şayx Jonmuhammad Kölobiyning ta'sirida bölgan.
Hokimiyat tepasiga kelişi
1,3Otasi davrida mamlakatda soliqlar oğirlaşgan, 1784-yilda Buxoroda qözğolon bölgan. Şohmurod Karmana, Qarşi va Samarqandda hokimlik qilgan. Özbekça maqolada yozilişiça, 1785-yilda Davlat qöşbegi va qozikalon Sayyid Nizomiddinxöja şariatni buzgani va xalqqa zulm qilgani uçun qatl etilgan. Doniyolbiy vafotidan söng Şohmurod 1785-yil 10-iyunda taxtga ötirgan, „xon“ unvonini bekor qilib, özini amir deb e'lon qilgan; şundan mamlakat rasman Buxoro amirligi deb ataladigan bölgan.
Islohotlari
1,3Özbekça maqolada moliya, sud, ma'muriy va harbiy sohalarda islohotlar ötkazgani aytiladi. Şariatga zid soliqlar bekor qilingan, amaldorlarning unvon va mansablari tartibga solingan, qadimgi vaqf hujjatlari qayta köçirtirilgan. Rus manbasiga köra, u haşamatli saroyni bekor qilib, qirq qozi ötiradigan sud zalini taşkil etgan va bir neça soliqni (çet el tovarlari soliği, jizya va zakotdan taşqari) bekor qilgan. Birinçi yili pul islohoti ötkazilib, tangalarda ilk bor „amir“ unvoni paydo bölgan.
Quriliş va harbiy yurişlari
1,3Şohmurod aholisi kamaygan Samarqandni qayta qurdirgan: 24 ta mavze barpo etib, şarqiy viloyatlardan köplab oilalarni köçirgan. Marv yaqinida Islomobod şahrini qurdirgan. Rus manbasiga köra, 1788-yilda Çorviloyat yerlarini qaytargan, 1793-yilda Balxni egallagan. Ingliz manbasida Marvdagi Qajar hokimligiga qarşi yuriş va uning 1788-yilda töliq zabt etilgani qayd etilgan. U Usmonli va Rossiya imperiyalari bilan aloqa örnatgan.
Şaxsi va merosi
1,3Şohmurod oddiy turmuş keçirgani uçun Amiri Ma'sum — „begunoh amir“ deb atalgan. Özbekça maqolada uning şaxsi ziddiyatli ekani va mualliflar turliça fikr bildirgani ta'kidlanadi. Rus manbasiga köra, u Işon Imlo qabristoniga dafn etilgan, qabri 1930-yillarda buzilgan. Taxtni öğli Haydar egallagan. Ahmad Doniş uni asr yangilovçilari qatoriga kiritgan. Hozir Samarqanddagi köçalardan biri uning nomi bilan ataladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Amir Şohmurod // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1437 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAmir Şohmurod. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1437
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1437
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Buxoro 1741
Muhammad Doniyol xonadonida tuğilgan, tönğiç farzand.
Samarqand 1771
1771-yilda Samarqand hokimi bölgan, lekin bu lavozimda uzoq turmagan deb taxmin qilinadi.
Buxoro 1785–1800 · 15 yil
1785-yil 10-iyunda taxtga çiqib Buxoro amiri sifatida hukm surgan va 1800-yilda şu yerda vafot etgan.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q4521263wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Amir_Shohmuroduz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.