Sima Vali

Sima Vali (dariyça: سیما ولی; 1951-yil 7-aprel – 2017-yil 22-sentyabr) — afğon inson huquqlari himoyaçisi. U qoçqinlar va öz yurtida köçirilgan aholining huquqlari va erkinliklarini himoya qiliş yölida xalqaro miqyosda xizmat qilgan.

Vali 1978-yilda Afğonistondan surgun qilinguniga qadar Kobuldagi Amerika elçixonasi va AQSh Tinçlik Korpusida işlagan. Uning aytişiça, Afğon uruşi davridagi şaxsiy qoçqinlik tajribasi uni hujumga uçragan aholi huquqlari uçun kuraşişga ilhomlantirgan. 2002-yil oktyabrda u 24 yillik surgundan söng Kobulga qaytgan.

U Kobul universitetida biznes boşqaruvi böyiça bakalavr, Amerika Universiteti Xalqaro xizmatlar maktabida (SIS) xalqaro aloqalar böyiça magistrlik darajasini olgan. 2002-yilda Smith kolleji, 2003-yilda Şenandoah universiteti unga faxriy doktorlik unvonini bergan.

Vali qoçqin ayollar va qizlarning fuqarolik huquqlarini himoya qiluvçi RefWID notijorat taşkilotining boşqaruvçi direktori bölgan, şuningdek, Sisterhood is Global Institute vitse-prezidenti sifatida ham işlagan. BMT, AQSh Kongressi va AQSh Davlat departamentidagi körsatmalari afğon ayollar boşqaradigan nodavlat taşkilotlarni qöllab-quvvatlaş va ayollarning yangi demokratiyadagi iştiroki uçun millionlab dollar ajratilişiga olib kelgan.

2001-yilda u BMT taşkil etgan Bonn kelişuvida uç ayol delegatdan biri bölib, qirol Muhammad Zohirşohning Rim delegatsiyasi vakili sifatida qatnaşgan. Ayollar işlari vazirligini taşkil etişda muhim rol öynagan; vazirlikka rahbarlik qiliş taklifini rad etib, örniga Sima Samarni tavsiya qilgan. Öşa yili Brusseldagi Afğoniston ayollari demokratiya uçun sammitining boş taşkilotçisi bölgan.

2002-yilda BMTning Xalqaro xotin-qizlar kuni marosimida Kofi Annan, Laura Buş va qiroliça Nur bilan birga nutq sözlagan. 1990-yillarda sobiq Yugoslaviya uruşi vaqtida Bosniya va Xorvatiyadagi NNTlar rivojiga kömaklaşgan, Afğoniston ayollari siyosat kengaşini yaratişda ham muhim rol öynagan. Pokistondagi afğon qoçoqlar lagerlarida önlab öquv seminarlari ötkazgan.

Vali 1990-yillarning örtalaridan «Tolibon» mafkurasiga qarşi çiqqan. 1998-yilda Butunjahon holati forumida u «Tolibon» ayollarni bosiş uçun madaniyat va dindan foydalanişini aytgan. U şuningdek, Sovet-Afğon uruşi tugagaç AQSh Afğonistonga e'tibor bermagani uçun tanqid bildirgan. 2005-yilda Jalolobodda ayollar örtasida demokratiya loyihasini boşlaş çoğida «Tolibon», «Al-Qoida» va Pokiston jangarilari hujumidan arang omon qolgan.

U «Women in Exile» asarida 1978-yilda Afğonistondan qoçiş tafsilotlarini bayon etgan. Pol Fitzgerald va Elizabeth Gould bilan «Invisible History: Afghanistan's Untold Story» (2009) kitobini yozgan; ular bilan RefWID hamkorligida «The Woman in Exile Returns: The Sima Wali Story» hujjatli filmi ham suratga olingan.

Uning mukofotlari orasida Amnesty International «Ginetta Sagan Fund Award» (1999), «Women of Vision Award» (1992), «Resourceful Women Award» (1992), «Gloria Steinem Women of Vision Award» (1989), «Women of Distinction Award» (1988) va Clairol Foundation «Take Charge Award» (1987) bor.

Sima Vali 2017-yil 22-sentyabrda Virginiya ştatining Falls Church şahrida köp tizimli atrofiyadan 66 yoşida vafot etgan.