Azimjon Asqarov

Azimjon Asqarov (1951-yil 17-may — 2020-yil 25-iyul) — qirğizistonlik siyosiy faol, inson huquqlari himoyaçisi va jurnalist. Millati özbek. 2002-yilda militsiya zöravonligini örganiş uçun „Vozdux“ („Havo“) guruhiga asos solgan.

Asqarov 1951-yilda Qirğizistonning Jalolobod viloyatidagi Bozorqörğon qişloğida tuğilgan. Toşkentdagi badiiy san'at bilim yurtida öqigan va 15 yil davomida rassom hamda bezakçi bölib işlagan. Xadiça Asqarovaga uylangan, uç farzandi bölgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 1990-yillarning boşida mahalliy gazetada inson huquqlari mavzusida yoza boşlagan.

Asqarov inson huquqlari sohasida 1990-yillardan (inglizça manbaga köra, 1990-yillar örtalaridan) faoliyat yuritgan. 2002-yilda asos solingan „Havo“ guruhi Qirğiziston qamoqxonalaridagi ahvolni örgangan. Asqarov asosan Bozorqörğon atrofida işlab, qölga olinguniga qadar guruhga rahbarlik qilgan. Uning izlanişlaridan keyin bir neça militsiya xodimi işdan böşatilgan. 2006-yilda qiynoqlar haqidagi maqolasi uçun prokuror tergovçisi uni sudga bergan; olti oy davom etgan jarayonda Asqarov ğolib çiqqan.

2010-yil iyunida Qirğizistonning janubida özbek va qirğiz millatlari vakillari örtasida qonli töqnaşuvlar böldi. Asqarov qotillik va uylarni yoqiş holatlarini videoga olgan, söng tasvirlarni xalqaro ommaviy axborot vositalariga tarqatgan va qirğiz harbiylarini qotilliklarda iştirok etişda ayblagan. U 2010-yil 15-iyunda Bozorqörğonda qölga olindi. Unga ommaviy tartibsizliklar uyuştiriş, milliy nizo qözğaş va qotillikda qatnaşiş ayblovlari qöyildi. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, u militsiya xodimi Maktıbek Sulaymanovning öldirilişida ayblangan.

Sud Jalolobod viloyatining Novken tumanida ötdi. Human Rights Watch kuzatuvçisi himoyalanuvçilar va guvohlarda qiynoq izlari borligini, sud zalida Asqarov va advokatlariga tahdid qilinganini aytgan. Asqarov militsiyada kaltaklangani va qiynoqqa solinganini bildirgan; prokuratura 2010-yil 4-noyabrda buni rad etgan. U umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi, hukmni 2010-yil 10-noyabrda apellatsiya sudi kuçda qoldirdi, 2011-yil 20-dekabrda Oliy sud ham tasdiqladi. 2016-yil 12-iyulda Oliy sud hukmni bekor qilib, işni Çuy viloyat sudiga yubordi, biroq 2017-yil 24-yanvarda Asqarov yana umrbod qamoqqa hukm qilindi. 2019-yil 30-iyulda Çuy viloyat sudi hukmni yana kuçda qoldirdi.

Amnesty International uni „vijdon mahbusi“ deb topdi. Human Rights Watch, Reporters Without Borders, Committee to Protect Journalists va boşqa taşkilotlar hukmni qoralab, uni ozod qilişga çaqirdi. 2011-yilda People In Need unga Homo Homini mukofotini berdi. 2012-yilda Jurnalistlarni Himoya Qiliş Komiteti unga Matbuot erkinligi xalqaro mukofotini topşirdi. 2015-yilda AQSh unga „Inson huquqlari himoyaçisi“ mukofotini berdi; Qirğiziston hukumati bunga norozilik bildirib, AQSh bilan 1993-yilgi hamkorlik bitimini bekor qildi. 2011-yil may oyida Bişkekda uning rasmlari körgazmasi oçildi.

Asqarov 2020-yil 25-iyulda pnevmoniya alomatlari bilan şifoxonaga yotqizilganidan bir kun keyin vafot etdi. U yurak va boşqa surunkali kasalliklardan aziyat çekkan. 2020-yil 31-iyulda vasiyatiga köra Özbekistonning Toşkent viloyatida dafn etildi. 2022-yilda Human Rights Watch uning ölimi yuzasidan tergov hali yakunlanmaganidan xavotir bildirdi.