Belyayev Viktor Mixayloviç

Viktor Mixayloviç Belyayev (1888–1968) — rus va sovet musiqaşunosi, 20-asrning yirik folklorşunoslaridan (etnomusiqaşunoslaridan) biri. Özbek, turkman va boşqa xalqlar musiqasiga oid tadqiqotlar muallifi.

Belyayev 1888-yil 25-yanvarda (yangi uslubda 6-fevralda) Uralskda tuğilgan. 1914-yilda Petrograd konservatoriyasini tamomlagan; öqituvçilari orasida Ya. Vitols, A. K. Glazunov va A. K. Lyadov bor edi.

1914–1923 va 1942–1944-yillarda Petrograd (Leningrad) konservatoriyasida musiqa nazariyasidan dars bergan, 1918-yildan professor. 1923–1924, 1938–1940 va 1943–1959-yillarda Moskva konservatoriyasida musiqa nazariyasi va tarixidan dars bergan; bu yerda 1944-yildan professor bölgan. Özbekiston Vikipediyasiga köra, 1944-yilda unga professor unvoni berilgan va u san'atşunoslik fanlari doktori edi.

Özbekiston Vikipediyasi ma'lumotiga köra, 1941–1943-yillarda Özbekiston XKS huzuridagi San'at işlari boşqarmasi, San'atşunoslik instituti va Toşkent konservatoriyasida işlagan. 1922–1931-yillarda GAXN a'zosi, 1924-yildan uning musiqa bölimi nazariy sektsiyasi mudiri bölgan. Zamonaviy musiqa assotsiatsiyasining faol a'zosi edi.

Belyayev 1968-yil 16-fevralda Moskvada vafot etgan va Armanlar qabristoniga dafn etilgan.

1920-yillarning oxiridan SSSR xalqlari (ozarbayjon, arman, belarus, tojik, turkman va boşqa), xorijiy Şarq (afğon, fors, turk) hamda rus xalq va qadimgi rus çerkov musiqasini örgangan. Musiqiy folklorşunoslik uning asosiy qiziqiş sohasi bölgan.

Özbekistonga oid işlarida özbek milliy çolğu asboblari, Özbekistonning qadimgi musiqa tarixi, Şaşmaqom muammolari, usullar tizimini yoritiş hamda Xorazm tanbur çiziğini zamonaviy notaga köçiriş masalalariga hissa qöşgan. Şuningdek, Xorazm maqomi notatsiyasini, Abdurahmon Jomiyning musiqa haqidagi risolasini naşr etiş, çolğuşunoslik va musiqiy akustika, şe'r va musiqa özaro boğliqligi, ritm va metrika, lad tizimlari masalalari bilan ham şuğullangan.

U Katuar, Vasilenko, Myaskovskiy, Prokofyev, Xindemit kabi kompozitorlar haqida risola va maqolalar yozgan. Ikkinçi jahon uruşidan keyin 11–12-asrlarning qadimgi rus kuylari — demestvenniy kuylarni şifrlagan; şu materialga tayanib N. Ya. Myaskovskiy 26-simfoniyasini (1948) yaratgan. Myaskovskiy özining Beşinçi simfoniyasini Belyayevga bağişlagan.

• «Musiqiy asboblar Özbekistona» (Muzikalnie instrumenti Özbekistana), Moskva, 1933
• «Xalq musiqa asboblarini ölçaş böyiça qöllanma», 1931
• «Turkman musiqasi», 1928 (V. A. Uspenskiy bilan)
• «Afğon xalq musiqasi», 1960
• «SSSR xalqlari musiqa tarixi böyiça oçerklar», 1–2-çiqarilişlar, 1962–1963
• «Qadimgi rus musiqiy yozuvi», 1962
• «Fors tasniflari», 1964

1946-yil 28-dekabrda Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan. Belyayevning köp asarlari hanuz naşr etilmagan va asosan M. I. Glinka nomidagi muzey qölyozma arxivlarida saqlanadi. Vafotidan keyin uning maqolalari töplamlari çop etilgan (1971, 1972, 1990).