Algologiya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Algologiya (fikologiya) — botanikaning suv ötlarini örganadigan bölimi. Atama lotinça alga («suvöt») va yunonça logos («ta'limot») sözlaridan olingan.
Nimani örganadi
13Algologiyaning örganiş ob'ekti — bir hujayrali mikroskopik ölçamdagi prokariotlar (kök-yaşil suv ötlari, proxlorofitsimonlar) hamda köp hujayrali yirik eukariotlar (yaşil, sariq-yaşil, qönğir, qizil va boşqa suv ötlari). Ba'zi köp hujayrali suv ötlari 60 metrgaça yetadi. Mikroskopik kattalikdagi suv ötlari ba'zan mikrobiologiyaning ham örganiş ob'ekti hisoblanadi.
Rus Vikipediyasi ma'lumotiga köra, algologiya suv ötlarining morfologiyasi, anatomiyasi, biokimyosi, fiziologiyasi, genetikasi, ekologiyasi va geografik tarqalişini örganadi. Suv ötlari yagona takson emas: ular turli kelib çiqişga ega organizmlar guruhi bölib, ayrim prokariotlar, protistlar va ösimliklarni öz içiga oladi. Ingliz Vikipediyasiga köra, aksariyat suv ötlari nam muhitda yaşaydigan fotosintezlovçi eukariotlar bölib, suv ekotizimlarida birlamçi produtsent hisoblanadi; ularning haqiqiy ildizi, poyasi va bargi yöq. Ba'zi mikroskopik suv ötlari lişayniklarda simbiont sifatida uçraydi.
Tarixi
13Ingliz Vikipediyasiga köra, qadimgi yunonlar va rimliklar suv ötlarini bilgan, qadimgi xitoylar esa ba'zi turlarini oziq-ovqat sifatida işlatgan. Suv ötlarini ilmiy örganiş 18-asr oxirida boşlangan. Rus Vikipediyasida Fekofrast va Aristotel ösimliklarni «butalar» va «ötlar» deb guruhlagani, keyinçalik tasnif köp özgargani qayd etilgan.
Özbekça manbaga köra, algologiyaning mustaqil fan sifatida rivojlanişi 19-asrning ikkinçi yarmida ota-bola Agerdlar, Kyutsin, de Bari, G. Tyure, N. Prinsgeym va L. S. Sentkovskiyning suv ötlari morfologiyasi va sistematikasi böyiça tadqiqotlari bilan boğliq. Ingliz Vikipediyasi esa fikologiya alohida soha sifatida 19-asr oxiri va 20-asr boşida tan olinganini yozadi.
Suv ötlarini madaniy usulda östiriş tarixida nemis olimi Ferdinand Kox (1850), A. S. Famintsin (1871), daniyalik mikrobiolog Martinus Beyerink (1890–1893), P. Mikvel, G. Klebs va X. Vard kabi tadqiqotçilar muhim örin tutgan. Beyerink Chlorella va Scenedesmus turlarini sof madaniyatga ajratgan; Klebs suv ötlarini agarda ajratib, Petri likopçalaridan foydalangan.
20-asrning ikkinçi yarmida suv ötlaridan tibbiyot, qişloq xöjaligi, oziq-ovqat va xalq xöjaligining boşqa tarmoqlarida foydalanişdagi yutuqlar algologiyaning tez rivojlanişiga olib kelgan. Örta Osiyo va Özbekistonda algologiyaning rivoji akademik A. M. Muzaffarov nomi bilan boğliq: uning rahbarligida Özbekiston algofloarasining tarkibi örganilib, tarqaliş qonuniyatlari aniqlangan. U yerda «Xlorella va uni qöllaş», «Örta Osiyo kök-yaşil suvötlari aniqlagiçi» kabi asarlar naşr etilgan. Bu işlar Özbekiston Fanlar Akademiyasi Botanika institutida davom ettirilmoqda.
Tarmoqlari va usullari
13Ingliz Vikipediyasiga köra, fikologlar odatda çuçuk suv yoki dengiz suv ötlariga, ularning içida esa diatomeylar yoki yumşoq suv ötlariga ixtisoslaşadi. Usullar jihatidan suv ötlarini sun'iy köpaytiriş va sof madaniyatlarini ajratiş muhim bölgan; Mikvel mikropipetkalar va suyultiriş usulini qöllagan, Vard esa agar va boşqa muhitlar asosida ajratiş usullarini taklif qilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Algologiya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2343 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAlgologiya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2343
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2343
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q188391wikidata.org · 2 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.